ARPABODIYON Arpabodiyon — dorivor va ziravor sifatida qadim zamonlardan beri ishlatib kelinayotgan foydali o‘simliklardan biridir. U soyabonguldoshlar oilasiga mansub bo‘lib, asosan bir yillik o‘t o‘simlik hisoblanadi. Arpabodiyon iliq iqlimni yaxshi ko‘radi va Markaziy Osiyo, Yevropa hamda O‘rta yer dengizi hududlarida keng tarqalgan. O‘zbekistonda ham u tomorqalarda, bog‘larda va dorivor o‘simlik sifatida yetishtiriladi.Arpabodiyonning bo‘yi odatda 40–80 santimetrgacha yetadi. Poyasi tik o‘sadi, barglari ingichka va patsimon bo‘ladi. Gullari mayda, sariq rangda bo‘lib, soyabonsimon to‘plam hosil qiladi. O‘simlikning eng qimmatli qismi — uning urug‘lari hisoblanadi. Arpabodiyon urug‘lari o‘ziga xos yoqimli hidga ega bo‘lib, tarkibida ko‘plab shifobaxsh moddalar mavjud.Arpabodiyon tarkibida efir moylari, flavonoidlar, vitaminlar (A, C), kalsiy, temir, magniy va antioksidantlar mavjud. Ayniqsa, uning tarkibidagi anetol moddasi oshqozon va ichak faoliyatiga foydali ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli arpabodiyon nafaqat ziravor, balki dorivor o‘simlik sifatida ham keng qo‘llanadi. U choy, damlama, qaynatma va ziravor sifatida ishlatiladi.ARPABODIYONNING FOYDALI XUSUSIYATLARIArpabodiyon organizm uchun juda foydali o‘simlik hisoblanadi. Avvalo, u hazm tizimini yaxshilaydi. Arpabodiyon urug‘i oshqozonni mustahkamlaydi, ishtahani ochadi, qorin dam bo‘lishini kamaytiradi va ichak faoliyatini me’yorlashtiradi. Shu sababli u ko‘pincha ovqat hazm qilish muammolarida tavsiya etiladi.Arpabodiyon ichak spazmini kamaytiradi va ichaklarni tinchlantiradi. U gaz yig‘ilishini kamaytiradi, qorin og‘rig‘ini yengillashtiradi va ich ketishda yordam beradi. Ayniqsa, bolalarda qorin dam bo‘lishida arpabodiyon damlamasi foydali hisoblanadi.Arpabodiyon shamollash va nafas yo‘llari kasalliklarida ham foydali. U balg‘am ko‘chirishga yordam beradi, tomoqni yumshatadi va yo‘talni kamaytiradi. Arpabodiyon choyi immunitetni mustahkamlaydi va organizmni sovuqdan himoya qiladi.Yurak va qon tomir tizimi uchun ham arpabodiyon foydali. U qon aylanishini yaxshilaydi, organizmni zararli moddalardan tozalaydi va antioksidant xususiyatga ega. Shuningdek, arpabodiyon yengil siydik haydovchi xususiyatga ega bo‘lib, organizmdan ortiqcha suyuqlikni chiqarishga yordam beradi.Arpabodiyon asab tizimini tinchlantiradi. U stress, charchoq va bezovtalikni kamaytiradi, uyquni yaxshilaydi. Shu sababli arpabodiyon choyi kechqurun ichilsa, tanani bo‘shashtiradi va dam olishga yordam beradi.SHIFOBAXSH XUSUSIYATIArpabodiyon ko‘plab kasalliklarda yordamchi dorivor o‘simlik sifatida ishlatiladi. U oshqozon va ichak kasalliklarida foydali. Gastrit, ichak spazmi, qorin dam bo‘lishi va hazm buzilishida arpabodiyon damlamasi ichish tavsiya etiladi. U ichaklarni tinchlantiradi va og‘riqni kamaytiradi.Shamollash, yo‘tal va bronxitda ham arpabodiyon foydali. U balg‘amni ko‘chirishga yordam beradi, nafas yo‘llarini ochadi va tomoq og‘rig‘ini kamaytiradi. Arpabodiyon choyi sovuq tegishda foydali tabiiy vosita hisoblanadi.Buyrak va siydik yo‘llari uchun ham arpabodiyon foydali. U yengil siydik haydovchi xususiyatga ega bo‘lib, organizmdan ortiqcha tuz va suyuqlikni chiqarishga yordam beradi. Shuningdek, u organizmni tozalashga yordam beradi.Ayollar salomatligi uchun ham arpabodiyon foydali. U organizmni mustahkamlaydi, umumiy holatni yaxshilaydi va tanani quvvatlantiradi.ARPABODIYONNING ZARARLI TOMONLARIArpabodiyon foydali bo‘lsa-da, uni me’yoridan ortiq iste’mol qilish tavsiya etilmaydi. Juda ko‘p iste’mol qilinsa, allergik reaksiya yoki oshqozon bezovtaligi yuzaga kelishi mumkin. Ba’zi insonlarda arpabodiyonga individual sezuvchanlik bo‘lishi mumkin.Homilador ayollar arpabodiyonni ko‘p miqdorda iste’mol qilmasligi kerak. Shuningdek, past qon bosimiga ega insonlar uni me’yorida ishlatishi lozim.ARPABODIYONNING TURLARIArpabodiyonning bir nechta navlari mavjud bo‘lib, ular urug‘ining kattaligi, hidi va efir moyi miqdoriga qarab farqlanadi. Eng keng tarqalgan turi oddiy arpabodiyon bo‘lib, u dorivor va oshxona maqsadida ishlatiladi. Bu tur urug‘lari o‘rtacha kattalikda, hidi yoqimli va shifobaxsh xususiyatga ega.Yirik urug‘li arpabodiyon turi ham mavjud bo‘lib, u ko‘proq dorivor maqsadlarda ishlatiladi. Bu navda efir moyi miqdori ko‘proq bo‘ladi. Shuningdek, mayda urug‘li navlari ham mavjud bo‘lib, ular ko‘proq ziravor sifatida ishlatiladi.Ba’zi navlari issiq iqlimga chidamli bo‘lsa, ayrimlari sovuqqa chidamli bo‘ladi. Shu sababli arpabodiyon turli hududlarda yetishtiriladi va har bir nav o‘ziga xos foydali xususiyatlarga ega.Arpabodiyon — dorivor, xushbo‘y va juda foydali o‘simliklardan biridir. U hazmni yaxshilaydi, immunitetni mustahkamlaydi, shamollashda yordam beradi va organizmni tozalaydi. To‘g‘ri va me’yorida ishlatilsa, arpabodiyon sog‘liq uchun katta foyda keltiradi. Shu sababli u xalq tabobati va kundalik hayotda muhim o‘rin egallaydi.EHTIYOT CHORALARIArpabodiyonni dorivor maqsadda ishlatishda me’yorni saqlash muhim. Kuniga haddan tashqari ko‘p iste’mol qilish tavsiya etilmaydi. Agar allergiya yoki noqulaylik sezilsa, iste’molni to‘xtatish kerak. Homilador va surunkali kasalligi bor insonlar arpabodiyonni muntazam dorivor sifatida ishlatishdan oldin mutaxassis bilan maslahatlashgani ma’qul.
