BAQALAJON Baqlajon (baklajon) — dunyoning ko‘plab hududlarida keng iste’mol qilinadigan sabzavotlardan biri bo‘lib, u nafaqat mazali, balki organizm uchun foydali xususiyatlarga ham ega. Baqlajon asosan iliq iqlimni yaxshi ko‘radi va ko‘pincha yoz va kuz fasllarida mo‘l hosil beradi. Uning rangi odatda to‘q binafsha bo‘ladi, lekin oq, och binafsha va hatto chiziqli turlari ham mavjud. Baqlajonning ichki qismi yumshoq, urug‘li va suvga boy bo‘lib, pishirilganda juda mayin tuzilishga ega bo‘ladi. Shu sababli u ko‘plab taomlar — qovurma, dimlama, ikra, salat va gazaklar tayyorlashda keng ishlatiladi.BAQLAJONNING FOYDALARI Baqlajon organizm uchun foydali bo‘lgan ko‘plab vitamin va minerallarga boy sabzavot hisoblanadi. Uning tarkibida B guruhi vitaminlari asab tizimini mustahkamlashga yordam beradi va charchoqni kamaytiradi. Baqlajon past kaloriyali bo‘lgani uchun vazn nazoratida foydali mahsulot sanaladi. Undagi tolalar ovqat hazm qilish tizimini yaxshilaydi va ichak faoliyatini tartibga soladi. Baqlajon qabziyatning oldini olishga yordam beradi va ichaklarni tozalaydi. U yurak va qon tomir tizimi uchun foydali bo‘lib, qon aylanishini yaxshilaydi. Tarkibidagi kaliy yurak ritmini me’yorlashtirishga yordam beradi. Baqlajon qondagi yomon xolesterinni kamaytirishga yordam berishi mumkin. Antioksidantlarga boyligi sababli organizmni zararli moddalardan himoya qiladi. Baqlajon qarish jarayonini sekinlashtirishga yordam beruvchi tabiiy moddalarni o‘z ichiga oladi. U immunitetni mustahkamlashga yordam beradi. Baqlajon qonni tozalash xususiyatiga ega deb hisoblanadi. U jigar faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi. Baqlajon suyaklar uchun ham foydali minerallarni o‘z ichiga oladi. Magniy va temir moddasi qon hosil bo‘lishida muhim rol o‘ynaydi. Baqlajon teri sog‘lig‘ini yaxshilashga yordam berishi mumkin. Undagi suv miqdori organizmni namlantirishga yordam beradi. Baqlajon asabiylikni kamaytirishga yordam beruvchi moddalarni o‘z ichiga oladi. U organizmdagi ortiqcha tuzlarni chiqarishga yordam berishi mumkin. Baqlajon ko‘z salomatligi uchun ham foydali hisoblanadi. U organizmni tozalovchi sabzavotlardan biri hisoblanadi. Baqlajon modda almashinuvini yaxshilashga yordam beradi. U mushaklar faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi. Baqlajon muntazam iste’mol qilinganda umumiy sog‘liqni yaxshilashga yordam beradi. Shu sababli u sog‘lom ovqatlanishda muhim sabzavotlardan biri hisoblanadi.BAQLAJONNING ZARARLARI Baqlajon foydali bo‘lishiga qaramay, uni me’yoridan ortiq iste’mol qilish ayrim noqulayliklarga olib kelishi mumkin. Ba’zi odamlarda baqlajon allergik reaksiya chaqirishi mumkin. Oshqozoni sezgir insonlarda u og‘ir hazm bo‘lishi mumkin. Baqlajonni ko‘p yog‘da qovurish sog‘liq uchun zararli hisoblanadi, chunki u yog‘ni tez shimadi. Juda yog‘li baqlajon ovqatlari vazn ortishiga sabab bo‘lishi mumkin. Baqlajon xom holda iste’mol qilinsa, oshqozon bezovtaligiga olib kelishi mumkin. Unda solanin moddasining oz miqdori bo‘lib, haddan tashqari ko‘p iste’mol qilinganda zarar yetkazishi mumkin. Buyrak kasalligi bor insonlar ko‘p iste’mol qilishdan oldin ehtiyot bo‘lishlari kerak. Past qon bosimi bo‘lganlarda baqlajon bosimni yana tushirishi mumkin. Baqlajon ba’zan ich ketishiga sabab bo‘lishi mumkin. Juda ko‘p iste’mol qilish oshqozon dam bo‘lishiga olib keladi. Baqlajonni noto‘g‘ri saqlash uning foydasini kamaytiradi. Chirigan yoki achchiq baqlajonni iste’mol qilish zararli. Qovurilgan baqlajon jigar uchun og‘ir bo‘lishi mumkin. Baqlajon ayrim dorilar bilan mos kelmasligi mumkin. Allergiyasi borlar ehtiyot bo‘lishi kerak. Baqlajonni haddan tashqari ko‘p yeyish oshqozon og‘rig‘iga olib kelishi mumkin. U kislotali muhitni oshirishi mumkin. Baqlajon urug‘i ko‘p bo‘lsa, hazm qilish qiyinlashadi. Juda ko‘p iste’mol qilish ichak faoliyatini buzishi mumkin. Baqlajon ba’zan bosh og‘rig‘iga sabab bo‘lishi mumkin. Qovurilgan shakli foydadan ko‘ra zarar keltirishi mumkin. Shuning uchun uni me’yorida iste’mol qilish kerak. To‘g‘ri pishirilsa zarar kamayadi. Me’yor — sog‘liq garovi hisoblanadi.BAQLAJONNING TURLARI Baqlajonning dunyoda ko‘plab nav va turlari mavjud. Eng mashhur turi — to‘q binafsha rangli uzun baqlajon hisoblanadi. Bu tur ko‘pincha qovurma va dimlama uchun ishlatiladi. Dumaloq shakldagi baqlajon ham keng tarqalgan. Oq rangli baqlajon kamroq uchraydi, lekin ta’mi yumshoq bo‘ladi. Chiziqli binafsha-oq rangli baqlajon ham mavjud. Mayda hajmli baqlajonlar ko‘pincha konservalash uchun ishlatiladi. Yirik baqlajonlar ichiga masalliq solib pishirishga qulay. O‘zbekistonda asosan uzun binafsha navlar yetishtiriladi. Issiq iqlimda yaxshi o‘sadigan navlar mavjud. Baqlajonning erta pishadigan navlari ham bor. Kech pishadigan navlar hosili ko‘p bo‘ladi. Issiqqa chidamli navlar qurg‘oqchilikka bardosh beradi. Ayrim navlar kam urug‘li bo‘ladi. Urug‘i kam baqlajonlar yumshoq va mazali hisoblanadi. Qovurishga mos maxsus navlar bor. Ikra tayyorlash uchun mos navlar mavjud. Ayrim baqlajonlar achchiqroq bo‘ladi. Shirinroq ta’mli navlar ham uchraydi. Oqartirilgan navlar salat uchun ishlatiladi. Issiqxonada yetishtiriladigan baqlajonlar ham bor. Ochiq dalada o‘sadigan navlar mustahkam bo‘ladi. Mahalliy navlar iqlimga moslashgan bo‘ladi. Har bir navning pishish muddati turlicha. Baqlajon navlari rang, shakl va ta’mga qarab farqlanadi. To‘g‘ri nav tanlash hosil sifatini oshiradi.SHIFOBAXSH XUSUSIYATLARIBaqlajon ayrim kasalliklarning oldini olishda yordam beruvchi foydali sabzavot hisoblanadi. U yurak-qon tomir kasalliklari xavfini kamaytirishga yordam berishi mumkin. Baqlajon yuqori xolesterin muammosida foydali hisoblanadi. Qon bosimini me’yorlashtirishga yordam beradi. Ovqat hazm qilish muammolarida foydali. Qabziyatni kamaytirishga yordam beradi. Ichak faoliyatini yaxshilaydi. Jigar faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi. Baqlajon kamqonlikda yordamchi oziq bo‘lishi mumkin. Immunitet pasayganda foydali. Ortiqcha vaznda foydali mahsulot hisoblanadi. Baqlajon qonni tozalashga yordam beradi. Shakar kasalligida past kaloriyali ovqat sifatida foydali. Asabiylik va stressda yordam berishi mumkin. Uyqusizlikda yengil ovqat sifatida tavsiya etiladi. Suyak zaifligida minerallar manbai bo‘la oladi. Terining xiralashishida foydali moddalar beradi. Modda almashinuvi sust bo‘lsa yordam beradi. Yurak urishi notekis bo‘lsa kaliy foydali. Oshqozon sust ishlaganda tolasi yordam beradi. Baqlajon organizmni tozalashga yordam beradi. Qarish jarayonini sekinlashtirishga yordam beruvchi antioksidantlarga ega. Immun tizimini qo‘llab-quvvatlaydi. Umumiy sog‘lom ovqatlanishda foydali sabzavot hisoblanadi. Ammo u dori emas, faqat sog‘lom ovqat sifatida yordam beradi.BAQLAJON ISTE’MOL QILISHDA EHTIYOT CHORALARIBaqlajon foydali sabzavot bo‘lsa ham, uni iste’mol qilishda ayrim ehtiyot choralariga amal qilish muhim. Avvalo, baqlajonni har doim pishirib iste’mol qilish kerak, chunki xom holda u oshqozonga og‘ir tushishi va achchiq ta’m berishi mumkin. Baqlajonni juda ko‘p yog‘da qovurish tavsiya etilmaydi, sababi u yog‘ni tez shimib oladi va bunday ovqat sog‘liq uchun og‘ir bo‘lishi mumkin. Eng yaxshi usul — dimlash, bug‘da pishirish yoki kam yog‘da qovurishdir.Ba’zi odamlarda baqlajonga nisbatan allergiya bo‘lishi mumkin, shuning uchun birinchi marta iste’mol qilganda oz miqdordan boshlash ma’qul. Oshqozon-ichak tizimi sezgir bo‘lganlar yoki gastrit, yara kasalligi borlar baqlajonni me’yorida yeyishlari kerak. Juda ko‘p iste’mol qilish ichakda dam bo‘lishi, og‘irlik yoki noqulaylik keltirib chiqarishi mumkin.Baqlajonni tanlashda uning yangiligiga e’tibor berish zarur: po‘sti silliq, qattiq va yaltiroq bo‘lishi kerak. Juda yumshagan, qoraygan yoki achchiq hidli baqlajon iste’mol qilinmasligi kerak. Saqlashda esa salqin joyda, uzoq vaqt ushlab qo‘ymasdan ishlatish tavsiya etiladi. Buyrak yoki past qon bosimi muammosi borlar ko‘p miqdorda iste’mol qilishdan oldin ehtiyot bo‘lishlari lozim. Homilador va emizikli ayollar ham me’yorni saqlagan holda iste’mol qilganlari yaxshi. Eng muhimi — har qanday foydali mahsulot kabi baqlajonni ham me’yorida iste’mol qilish sog‘liq uchun eng to‘g‘ri yo‘ldir.Baqlajon — vitamin, mineral va tolalarga boy, kam kaloriyali va organizm uchun foydali sabzavot hisoblanadi. U ovqat hazm qilishni yaxshilaydi, yurak va qon tomir salomatligini qo‘llab-quvvatlaydi, immunitetni mustahkamlashga yordam beradi hamda vazn nazoratida foydali mahsulot sanaladi. Shu bilan birga, uni to‘g‘ri pishirish, yangisini tanlash va me’yorida iste’mol qilish juda muhim.Me’yor saqlansa, baqlajon sog‘lom ovqatlanishning foydali qismi bo‘la oladi. U dori vositasi bo‘lmasa ham, to‘g‘ri ovqatlanish orqali organizmni qo‘llab-quvvatlashda yaxshi yordamchi hisoblanadi.
