UMUMIY MA’LUMOTKinza, ya’ni ko‘kat sifatida tanilgan Coriandrum sativum bir yillik o‘simlik bo‘lib, ziravor va dorivor xususiyatlari bilan qadrlanadi. U O‘rta Osiyo, jumladan O‘zbekistonda ham keng yetishtiriladi va milliy taomlarda ko‘p ishlatiladi. Barglari mayin, xushbo‘y va o‘ziga xos ta’mga ega. Kinzaning bargi ko‘kat sifatida, urug‘i esa ziravor sifatida ishlatiladi. U salatlar, sho‘rvalar, go‘shtli taomlar va souslarga qo‘shiladi. Tarkibida ko‘plab vitamin va minerallar mavjud. Ayniqsa C vitamini va temirga boy hisoblanadi. Xushbo‘yligi ishtahani ochadi va taomga o‘ziga xos maza beradi. Qadimdan xalq tabobatida ham qo‘llanilgan. To‘g‘ri va me’yorida iste’mol qilinganda organizm uchun foydali hisoblanadi.TASNIFIKinza soyabonguldoshlar oilasiga mansub o‘simlikdir. U bir yillik o‘t hisoblanadi. Ilmiy nomi Coriandrum sativumdir. Ildiz tizimi ingichka va chuqur emas. Poyasi tik o‘sadi va shoxlanadi. Barglari pastki qismida kengroq, yuqoriga chiqqan sari maydaroq bo‘ladi. Gullari mayda va oq yoki pushti rangda bo‘ladi. Urug‘lari yumaloq shaklda hosil bo‘ladi. Urug‘i pishgach quritilib ziravor sifatida ishlatiladi. Oziq-ovqat va dorivor o‘simlik sifatida tasniflanadi.TURLARIKinzaning asosan madaniy turi keng tarqalgan. Ba’zi navlari ko‘proq barg berishga mo‘ljallangan bo‘ladi. Ayrim navlari esa urug‘i uchun yetishtiriladi. Bargdor navlari tez o‘sadi va erta hosil beradi. Urug‘dor navlari esa kuchli hidga ega bo‘ladi. Issiq iqlimga chidamli navlari mavjud. Sovuqqa nisbatan chidamliligi o‘rtacha hisoblanadi. O‘zbekistonda bahor va kuz mavsumida yaxshi o‘sadi. Issiqxona sharoitida ham yetishtirish mumkin. Har bir navning ta’mi va hidi biroz farq qiladi.FOYDALI TOMONLARIKinza hazm jarayonini yaxshilaydi. Ishtahani ochadi va ovqatni tez hazm bo‘lishiga yordam beradi. Immunitetni mustahkamlashga hissa qo‘shadi. Qon tozalovchi xususiyatga ega deb hisoblanadi. Tarkibidagi antioksidantlar organizmni zararli moddalardan himoya qiladi. Yurak faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi. Qon bosimini me’yorlashtirishga yordam beradi. Og‘iz bo‘shlig‘idagi noxush hidni kamaytiradi. Terining sog‘lom bo‘lishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Organizmga yengillik va tetiklik beradi.ZARARLARIKinza ba’zi odamlarda allergik reaksiya keltirib chiqarishi mumkin. Ortiqcha iste’mol qilish oshqozonda noqulaylik tug‘diradi. Qon bosimi past odamlarga ko‘p miqdorda tavsiya etilmaydi. Haddan tashqari ko‘p iste’mol qilish ich ketishga sabab bo‘lishi mumkin. Ba’zi hollarda terida toshma paydo qilishi mumkin. O‘tkir hidini hamma ham yoqtirmaydi. Me’yoridan ortiq iste’mol qilish bosh aylanishi keltirib chiqarishi mumkin. Homilador ayollar me’yorida iste’mol qilishi tavsiya etiladi. Yangi uzilgan va toza yuvilmagan ko‘kat zarar yetkazishi mumkin. Shuning uchun uni doimo tozalab iste'mol qilish kerak.SHIFOBAXSH XUSUSIYATLARIKinza xalq tabobatida keng qo‘llanilgan. Oshqozon og‘rig‘ini kamaytirishga yordam beradi. Gaz va dam bo‘lishni kamaytiradi. Asabni tinchlantiruvchi ta’sirga ega. Uyquni yaxshilashga ko‘maklashadi. Yengil shamollashda foydali hisoblanadi. Qon aylanishini yaxshilashga yordam beradi. Organizmdagi ortiqcha suyuqlikni chiqarishga ko‘maklashadi. Og‘iz yallig‘lanishlarida foydali bo‘lishi mumkin. Teri muammolarida damlama sifatida qo‘llanadi. Umuman olganda, kinza tabiiy shifobaxsh o‘simliklardan biri hisoblanadi. Kinza ya’ni Coriandrum sativum nafaqat taomlarga mazali va xushbo‘y ta’m beruvchi ko‘kat, balki sog‘liq uchun foydali o‘simlik hamdir. U vitamin va minerallarga boy bo‘lib, hazm jarayonini yaxshilaydi, immunitetni mustahkamlaydi va organizmni zararli moddalardan himoya qilishga yordam beradi. Me’yorida iste’mol qilinganda yurak faoliyati va umumiy salomatlik uchun ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.Shu bilan birga, ortiqcha iste’mol qilish yoki individual allergiya holatlarida salbiy ta’sirlar kuzatilishi mumkin. Shuning uchun kinzani toza yuvib, me’yorida iste’mol qilish tavsiya etiladi. Umuman olganda, kinza kundalik ratsionga qo‘shish mumkin bo‘lgan, foydali va shifobaxsh ko‘katlardan biridir.
