BAMIYANING KELIB CHIQISHI VA TARIXIBamiyaning vatani Afrika hisoblanadi. Keyinchalik Hindiston, Yaqin Sharq va Osiyoga tarqalgan. Qadim zamonlardan beri bamiya oziq-ovqat va dorivor o‘simlik sifatida ishlatilgan. Hozir dunyoning issiq iqlimli hududlarida keng yetishtiriladi.Bamiya (Abelmoschus esculentus) — issiq iqlimda o‘sadigan, vitamin va minerallarga boy, juda foydali sabzavot hisoblanadi. U ko‘plab mamlakatlarda oziq-ovqat va dorivor o‘simlik sifatida ishlatiladi. Bamiya ayniqsa hazm tizimi, yurak va umumiy sog‘liq uchun foydali. U parhez ovqatlar tarkibida ham keng qo‘llanadi.BOTANIK TAVSIFIOila: MalvaceaeIlmiy nomi: Abelmoschus esculentusO‘simlik turi: bir yillikBo‘yi: 1–2 metrBarglari: yirik, kengGullari: sariq, o‘rtasi to‘q rangliMevasi: uzun, yashil, urug‘li dukkakUrug‘i: dumaloq, maydaBamiya tez o‘sadigan va issiqni yaxshi ko‘radigan o‘simlik.BAMIYA TURLARIYashil bamiyaEng ko‘p uchraydi, oziq-ovqatda ishlatiladi.Qizg‘ish bamiyaRangi qizg‘ish, kamroq uchraydi.Uzun bamiyaDukkagi uzunroq, yumshoq.Qisqa bamiyaKichik, lekin mazali.BAMIYANING TARKIBIBamiya quyidagi foydali moddalarga boy:Vitamin CVitamin AVitamin KVitamin B guruhiFoliy kislotasiKaliyMagniyKalsiyTemirTolalar (kletchatka)AntioksidantlarBAMIYANING FOYDALI XUSUSIYATLARIHazm tizimi uchun foydaliTolalarga boy bo‘lgani uchun ichak faoliyatini yaxshilaydi, qabziyatni kamaytiradi.Yurak uchun foydaliQon bosimini me’yorlashtiradi, yurakni himoya qiladi.Immunitetni kuchaytiradiVitamin C organizmni kasalliklarga qarshi himoya qiladi.Qon uchun foydaliTemir moddasiga boy, kamqonlikda foydali.Qand miqdorini me’yorlashtiradiDiabetda yordamchi oziq-ovqat hisoblanadi.Suyaklar uchun foydaliVitamin K suyaklarni mustahkamlaydi.Ozishga yordam beradiKam kaloriyali, parhez ovqat hisoblanadi.BAMIYANING ZARARLI TOMONLARIKo‘p iste’mol qilinsa:Oshqozonni bezovta qilishi mumkinAllergiya chaqirishi mumkinIch ketish bo‘lishi mumkinBuyrak kasalligida ehtiyotAyrim odamlarda gaz hosil qiladiOZIQ-OVQATDAGI AHAMIYATIBamiya quyidagi taomlarda ishlatiladi:Sho‘rvalarDimlamaQovurmaSabzavotli taomlarMarinadParhez ovqatlarKo‘plab mamlakatlarda milliy taom sifatida mashhur.BAMIYA YETISHTIRISHIqlimIssiq iqlimda yaxshi o‘sadi.TuproqUnumdor va yumshoq tuproq.EkishUrug‘ orqali.Sug‘orishDoimiy, lekin ortiqcha emas.Hosil2–3 oyda hosil beradi.BAMIYANI SAQLASHMuzlatkichda saqlashQuruq joyda saqlash3–5 kun yangi turadiMuzlatib ham saqlash mumkinXALQ TABOBATIDA BAMIYAHazmni yaxshilaydiQon uchun foydaliImmunitetni oshiradiQon shakarini kamaytirishga yordam beradiShishni kamaytiradiILMIY TADQIQOTLARBamiya tarkibidagi tolalar va antioksidantlar:Yurak kasalliklari xavfini kamaytiradiQon shakarini me’yorlashtirishga yordam beradiHazm tizimini yaxshilaydiYallig‘lanishni kamaytiradiBamiya — sog‘lom ovqatlanishda muhim o‘rin tutadigan, vitamin va minerallarga boy sabzavot. U hazm tizimi, yurak, qon va immunitet uchun foydali. Me’yorida iste’mol qilinganda sog‘liq uchun katta foyda beradi.
