Bamiyaning xususiyatlari

BAMIYANING KELIB CHIQISHI VA TARIXI

Bamiyaning vatani Afrika hisoblanadi. Keyinchalik Hindiston, Yaqin Sharq va Osiyoga tarqalgan. Qadim zamonlardan beri bamiya oziq-ovqat va dorivor o‘simlik sifatida ishlatilgan. Hozir dunyoning issiq iqlimli hududlarida keng yetishtiriladi.
Bamiya (Abelmoschus esculentus) — issiq iqlimda o‘sadigan, vitamin va minerallarga boy, juda foydali sabzavot hisoblanadi. U ko‘plab mamlakatlarda oziq-ovqat va dorivor o‘simlik sifatida ishlatiladi. Bamiya ayniqsa hazm tizimi, yurak va umumiy sog‘liq uchun foydali. U parhez ovqatlar tarkibida ham keng qo‘llanadi.

BOTANIK TAVSIFI

Oila: Malvaceae
Ilmiy nomi: Abelmoschus esculentus
O‘simlik turi: bir yillik
Bo‘yi: 1–2 metr
Barglari: yirik, keng
Gullari: sariq, o‘rtasi to‘q rangli
Mevasi: uzun, yashil, urug‘li dukkak
Urug‘i: dumaloq, mayda
Bamiya tez o‘sadigan va issiqni yaxshi ko‘radigan o‘simlik.

BAMIYA TURLARI

Yashil bamiya
Eng ko‘p uchraydi, oziq-ovqatda ishlatiladi.
Qizg‘ish bamiya
Rangi qizg‘ish, kamroq uchraydi.
Uzun bamiya
Dukkagi uzunroq, yumshoq.
Qisqa bamiya
Kichik, lekin mazali.

BAMIYANING TARKIBI

Bamiya quyidagi foydali moddalarga boy:
Vitamin C
Vitamin A
Vitamin K
Vitamin B guruhi
Foliy kislotasi
Kaliy
Magniy
Kalsiy
Temir
Tolalar (kletchatka)

BAMIYANING FOYDALI XUSUSIYATLARI

Hazm tizimi uchun foydali
Tolalarga boy bo‘lgani uchun ichak faoliyatini yaxshilaydi, qabziyatni kamaytiradi.
Yurak uchun foydali
Qon bosimini me’yorlashtiradi, yurakni himoya qiladi.
Immunitetni kuchaytiradi
Vitamin C organizmni kasalliklarga qarshi himoya qiladi.
Qon uchun foydali
Temir moddasiga boy, kamqonlikda foydali.
Qand miqdorini me’yorlashtiradi
Diabetda yordamchi oziq-ovqat hisoblanadi.
Suyaklar uchun foydali
Vitamin K suyaklarni mustahkamlaydi.
Ozishga yordam beradi
Kam kaloriyali, parhez ovqat hisoblanadi.

BAMIYANING ZARARLI TOMONLARI

Ko‘p iste’mol qilinsa:
Oshqozonni bezovta qilishi mumkin
Allergiya chaqirishi mumkin
Ich ketish bo‘lishi mumkin
Buyrak kasalligida ehtiyot
Ayrim odamlarda gaz hosil qiladi

OZIQ-OVQATDAGI AHAMIYATI

Bamiya quyidagi taomlarda ishlatiladi:
Sho‘rvalar
Dimlama
Qovurma
Sabzavotli taomlar
Marinad
Parhez ovqatlar
Ko‘plab mamlakatlarda milliy taom sifatida mashhur.

BAMIYA YETISHTIRISH

Iqlim
Issiq iqlimda yaxshi o‘sadi.
Tuproq
Unumdor va yumshoq tuproq.
Ekish
Urug‘ orqali.
Sug‘orish
Doimiy, lekin ortiqcha emas.
Hosil
2–3 oyda hosil beradi.

BAMIYANI SAQLASH

Muzlatkichda saqlash
Quruq joyda saqlash
3–5 kun yangi turadi
Muzlatib ham saqlash mumkin

XALQ TABOBATIDA BAMIYA

Hazmni yaxshilaydi
Qon uchun foydali
Immunitetni oshiradi
Qon shakarini kamaytirishga yordam beradi
Shishni kamaytiradi

ILMIY TADQIQOTLAR

Bamiya tarkibidagi tolalar va antioksidantlar:
Yurak kasalliklari xavfini kamaytiradi
Qon shakarini me’yorlashtirishga yordam beradi
Hazm tizimini yaxshilaydi
Yallig‘lanishni kamaytiradi

Bamiya — sog‘lom ovqatlanishda muhim o‘rin tutadigan, vitamin va minerallarga boy sabzavot. U hazm tizimi, yurak, qon va immunitet uchun foydali. Me’yorida iste’mol qilinganda sog‘liq uchun katta foyda beradi.