Semichkaning xususiyatlari
SEMICHKANING KELIB CHIQISHI VA TARIXI
Kungaboqar o‘simligining vatani Shimoliy Amerika hisoblanadi. Qadimgi hindular uni oziq-ovqat sifatida ishlatgan. XVI asrda kungaboqar Yevropaga olib kelingan va keyinchalik butun dunyoga tarqalgan. Rossiya va Markaziy Osiyo hududlarida semichka juda mashhur bo‘lib, kundalik iste’mol qilinadigan mahsulotga aylangan.
Semichka — kungaboqar o‘simligining urug‘i bo‘lib, dunyoda eng ko‘p iste’mol qilinadigan yong‘oqsimon mahsulotlardan biridir. U nafaqat mazali, balki juda foydali oziq-ovqat hisoblanadi. Semichka tarkibida ko‘plab vitaminlar, minerallar va foydali yog‘lar mavjud bo‘lib, inson salomatligi uchun muhim o‘rin tutadi. Semichka ko‘pincha gazak sifatida iste’mol qilinadi, shuningdek undan kungaboqar yog‘i ishlab chiqariladi.
KUNGABOQAR O‘SIMLIGINING BOTANIK TAVSIFI
Kungaboqar (Helianthus annuus) — bir yillik o‘simlik bo‘lib, balandligi 1,5–3 metrga yetadi.
ASOSIY XUSUSIYATLARI:
Poyasi — qalin va tik o‘sadiBarglari — yirik va yuraksimon
Gullari — katta sariq rangda, quyosh tomonga qarab o‘sadi
Urug‘i — qora, kulrang yoki chiziqli rangda
SEMICHKANING TURLARI
QORA SEMICHKA – yog‘ ishlab chiqarishda ishlatiladi, yog‘i ko‘p.
OQ (CHIZIQLI) SEMICHKA – gazak sifatida ko‘p iste’mol qilinadi, doni yirik.
MAYDA SEMICHKA – ko‘proq yog‘ olish uchun ishlatiladi.
SEMICHKANING KIMYOVIY TARKIBI
100 GRAMM SEMICHKADA:
Kaloriya — 560–600 kkalOqsil — 20–21 g
Yog‘ — 49–52 g
Uglevod — 19 g
Kletchatka — 8–9 g
VITAMINLAR:
E vitamini (juda ko‘p)B1, B6 vitaminlari
A vitamini
D vitamini
MINERALLAR:
MagniyFosfor
Temir
Rux
Kaliy
Selen
SEMICHKANING FOYDALARI
YURAK UCHUN FOYDASI
Semichka tarkibidagi foydali yog‘lar yurak-qon tomir tizimini mustahkamlaydi va xolesterinni kamaytiradi.ASAB TIZIMI UCHUN FOYDASI
Magniy va B vitaminlari asabni tinchlantiradi, stressni kamaytiradi.TERI VA SOCH UCHUN FOYDASI
E vitamini terini yoshartiradi, sochni mustahkamlaydi va to‘kilishni kamaytiradi.IMMUNITETNI KUCHAYTIRADI
Antioksidantlar organizmni kasalliklardan himoya qiladi.QON BOSIMINI BARQARORLASHTIRADI
Kaliy moddasi qon bosimini tartibga solishga yordam beradi.OVQAT HAZMINI YAXSHILAYDI
Kletchatka ichak faoliyatini yaxshilaydi va qabziyatni kamaytiradi.
SEMICHKANING ZARARLARI
Juda ko‘p yeyish semirishga olib keladiQovurilgan semichka oshqozonga og‘ir bo‘lishi mumkin
Tuzli semichka qon bosimini oshirishi mumkin
Tish emalini zararlashi mumkin
Allergiya chaqirishi mumkin
SEMICHKA YETISHTIRISH
Kungaboqar issiq va quyoshli iqlimni yaxshi ko‘radi. Tuproq unumdor bo‘lishi kerak. O‘simlik 90–120 kunda pishadi.
YETISHTIRISH SHAROITI:
Quyoshli joy
O‘rtacha sug‘orish
Unumdor tuproq
O‘ZBEKISTONDA SEMICHKA
O‘zbekistonda kungaboqar ko‘plab viloyatlarda yetishtiriladi. Asosan yog‘ ishlab chiqarish va gazak sifatida iste’mol qilinadi.
SEMICHKANI TO‘G‘RI ISTE’MOL QILISH
Kuniga 30–50 gramm iste’mol qilish tavsiya etiladi. Haddan tashqari ko‘p iste’mol qilish zararli bo‘lishi mumkin.
Semichka — foydali, to‘yimli va energiyaga boy mahsulotdir. U yurak, miya, teri va immunitet uchun foydali hisoblanadi. Me’yorida iste’mol qilinganda organizmga katta foyda beradi, ammo ortiqcha iste’mol qilish salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
