Papaya mevasining xususiyatlari
PAPAYANING KELIB CHIQISHI VA TARIXI
Papayaning vatani Markaziy Amerika (Meksika va Janubiy Amerika shimoli) hisoblanadi. Qadimgi mayya va atstek xalqlari papayani dorivor meva sifatida ishlatgan. XVI asrda ispan dengizchilari papayani boshqa tropik mamlakatlarga olib borgan va u tezda Osiyo, Afrika hamda Hindiston hududlariga tarqalgan.
Hozirgi kunda papaya Hindiston, Braziliya, Indoneziya, Nigeriya, Meksika va Tailandda ko‘p yetishtiriladi.
Papaya (Carica papaya) — tropik hududlarda o‘sadigan, mazali va juda foydali mevalardan biridir. U ko‘pincha “tropik dorivor meva” deb ataladi, chunki tarkibida ko‘plab vitaminlar, fermentlar va antioksidantlar mavjud. Papaya ovqat hazmini yaxshilaydi, immunitetni mustahkamlaydi va organizmni zararli moddalardan tozalashga yordam beradi.
PAPAYA O‘SIMLIGINING BOTANIK TAVSIFI
Papaya — tez o‘suvchi tropik daraxtsimon o‘simlik bo‘lib, balandligi 3–10 metrga yetadi.
ASOSIY XUSUSIYATLARI:
Poyasi — to‘g‘ri va shoxlanmagan
Barglari — katta, palma shaklida
Gullari — mayda, oq yoki sariq
Mevasi — cho‘ziq yoki dumaloq, pishganda sariq yoki to‘q sariq
Urug‘i — qora rangda, ichida ko‘p bo‘ladi
PAPAYANING TURLARI
QIZIL (TO‘Q SARIQ) PAPAYA – eng shirin va ko‘p iste’mol qilinadi.
SARIQ PAPAYA – biroz kamroq shirin, ammo juda foydali.
YASHIL PAPAYA – pishmagan holatda sabzavot sifatida ishlatiladi.
PAPAYANING KIMYOVIY TARKIBI
100 GRAMM PAPAYADA:
Kaloriya — 40–45 kkal
Oqsil — 0.5 g
Yog‘ — 0.3 g
Uglevod — 10–11 g
Kletchatka — 1.7 g
VITAMINLAR:
C vitamini (juda ko‘p)A vitamini
E vitamini
B guruhi vitaminlari
K vitamini
MINERALLAR:
KaliyMagniy
Kaltsiy
Fosfor
Temir
Papaya tarkibida papain fermenti mavjud bo‘lib, u ovqat hazmini yaxshilaydi.
PAPAYANING FOYDALARI
OVQAT HAZMI UCHUN FOYDASI
Papain fermenti ovqatni tez hazm qilishga yordam beradi, oshqozon faoliyatini yaxshilaydi.IMMUNITETNI KUCHAYTIRADI
C vitamini organizmni virus va kasalliklardan himoya qiladi.
TERI VA GO‘ZALLIK UCHUN FOYDASI
Papaya terini yangilaydi, pigmentatsiyani kamaytiradi va ajinlarni sekinlashtiradi.YURAK UCHUN FOYDASI
Antioksidantlar yurak-qon tomir tizimini himoya qiladi.KO‘RISH QOBILIYATINI YAXSHILAYDI
A vitamini ko‘z salomatligini mustahkamlaydi.VAZN KAMAYTIRISHGA YORDAM BERADI
Kam kaloriyali bo‘lgani uchun parhezda keng ishlatiladi.PAPAYANING ZARARLARI
Juda ko‘p iste’mol qilish ich ketishga olib kelishi mumkinAllergiya chaqirishi mumkin
Pishmagan papaya oshqozonga og‘ir bo‘lishi mumkin
Haddan tashqari ko‘p iste’mol qilish qon bosimini pasaytirishi mumkin
PAPAYANING TIBBIYOTDA QO‘LLANILISHI
Papaya xalq tabobatida keng ishlatiladi:Oshqozon kasalliklarida
Parazitlarga qarshi
Immunitetni oshirishda
Terini davolashda
PAPAYANI YETISHTIRISH
Papaya issiq va nam iqlimni yaxshi ko‘radi. Sovuqqa chidamsiz o‘simlik hisoblanadi.
YETISHTIRISH SHAROITI:
Issiq iqlim (25–30°C)
Quyoshli joy
Nam tuproq
Tez o‘sadi (6–12 oyda hosil beradi)
PAPAYANING OVQATLANISHDAGI O‘RNI
Papaya quyidagicha iste’mol qilinadi:
Yangi meva sifatida
Sharbat va smuzi
Salatlarda
Desertlarda
Quritilgan holatda
PAPAYA VA KOSMETOLOGIYA
Papaya ekstrakti ko‘plab kosmetik vositalarda ishlatiladi:
Oqartiruvchi niqoblar
Teri yangilovchi kremlar
Oqartiruvchi skrablar
Papaya — vitaminlarga boy, sog‘liq uchun juda foydali tropik mevadir. U ovqat hazmini yaxshilaydi, immunitetni mustahkamlaydi va teri salomatligini qo‘llab-quvvatlaydi. Me’yorida iste’mol qilinganda organizm uchun katta foyda keltiradi.
