PAPAYANING KELIB CHIQISHI VA TARIXIPapayaning vatani Markaziy Amerika (Meksika va Janubiy Amerika shimoli) hisoblanadi. Qadimgi mayya va atstek xalqlari papayani dorivor meva sifatida ishlatgan. XVI asrda ispan dengizchilari papayani boshqa tropik mamlakatlarga olib borgan va u tezda Osiyo, Afrika hamda Hindiston hududlariga tarqalgan.Hozirgi kunda papaya Hindiston, Braziliya, Indoneziya, Nigeriya, Meksika va Tailandda ko‘p yetishtiriladi.Papaya (Carica papaya) — tropik hududlarda o‘sadigan, mazali va juda foydali mevalardan biridir. U ko‘pincha “tropik dorivor meva” deb ataladi, chunki tarkibida ko‘plab vitaminlar, fermentlar va antioksidantlar mavjud. Papaya ovqat hazmini yaxshilaydi, immunitetni mustahkamlaydi va organizmni zararli moddalardan tozalashga yordam beradi.PAPAYA O‘SIMLIGINING BOTANIK TAVSIFIPapaya — tez o‘suvchi tropik daraxtsimon o‘simlik bo‘lib, balandligi 3–10 metrga yetadi.ASOSIY XUSUSIYATLARI:Poyasi — to‘g‘ri va shoxlanmaganBarglari — katta, palma shaklidaGullari — mayda, oq yoki sariqMevasi — cho‘ziq yoki dumaloq, pishganda sariq yoki to‘q sariqUrug‘i — qora rangda, ichida ko‘p bo‘ladiPAPAYANING TURLARIQIZIL (TO‘Q SARIQ) PAPAYA – eng shirin va ko‘p iste’mol qilinadi.SARIQ PAPAYA – biroz kamroq shirin, ammo juda foydali.YASHIL PAPAYA – pishmagan holatda sabzavot sifatida ishlatiladi.PAPAYANING KIMYOVIY TARKIBI100 GRAMM PAPAYADA:Kaloriya — 40–45 kkalOqsil — 0.5 gYog‘ — 0.3 gUglevod — 10–11 gKletchatka — 1.7 gVITAMINLAR:C vitamini (juda ko‘p)A vitaminiE vitaminiB guruhi vitaminlariK vitaminiMINERALLAR:KaliyMagniyKaltsiyFosforTemirPapaya tarkibida papain fermenti mavjud bo‘lib, u ovqat hazmini yaxshilaydi.PAPAYANING FOYDALARIOVQAT HAZMI UCHUN FOYDASIPapain fermenti ovqatni tez hazm qilishga yordam beradi, oshqozon faoliyatini yaxshilaydi.IMMUNITETNI KUCHAYTIRADIC vitamini organizmni virus va kasalliklardan himoya qiladi.TERI VA GO‘ZALLIK UCHUN FOYDASIPapaya terini yangilaydi, pigmentatsiyani kamaytiradi va ajinlarni sekinlashtiradi.YURAK UCHUN FOYDASIAntioksidantlar yurak-qon tomir tizimini himoya qiladi.KO‘RISH QOBILIYATINI YAXSHILAYDIA vitamini ko‘z salomatligini mustahkamlaydi.VAZN KAMAYTIRISHGA YORDAM BERADIKam kaloriyali bo‘lgani uchun parhezda keng ishlatiladi.PAPAYANING ZARARLARIJuda ko‘p iste’mol qilish ich ketishga olib kelishi mumkinAllergiya chaqirishi mumkinPishmagan papaya oshqozonga og‘ir bo‘lishi mumkinHaddan tashqari ko‘p iste’mol qilish qon bosimini pasaytirishi mumkinPAPAYANING TIBBIYOTDA QO‘LLANILISHIPapaya xalq tabobatida keng ishlatiladi:Oshqozon kasalliklaridaParazitlarga qarshiImmunitetni oshirishdaTerini davolashdaPAPAYANI YETISHTIRISHPapaya issiq va nam iqlimni yaxshi ko‘radi. Sovuqqa chidamsiz o‘simlik hisoblanadi.YETISHTIRISH SHAROITI:Issiq iqlim (25–30°C)Quyoshli joyNam tuproqTez o‘sadi (6–12 oyda hosil beradi)PAPAYANING OVQATLANISHDAGI O‘RNIPapaya quyidagicha iste’mol qilinadi:Yangi meva sifatidaSharbat va smuziSalatlardaDesertlardaQuritilgan holatdaPAPAYA VA KOSMETOLOGIYAPapaya ekstrakti ko‘plab kosmetik vositalarda ishlatiladi:Oqartiruvchi niqoblarTeri yangilovchi kremlarOqartiruvchi skrablarPapaya — vitaminlarga boy, sog‘liq uchun juda foydali tropik mevadir. U ovqat hazmini yaxshilaydi, immunitetni mustahkamlaydi va teri salomatligini qo‘llab-quvvatlaydi. Me’yorida iste’mol qilinganda organizm uchun katta foyda keltiradi.
