SEMICHKANING KELIB CHIQISHI VA TARIXIKungaboqar o‘simligining vatani Shimoliy Amerika hisoblanadi. Qadimgi hindular uni oziq-ovqat sifatida ishlatgan. XVI asrda kungaboqar Yevropaga olib kelingan va keyinchalik butun dunyoga tarqalgan. Rossiya va Markaziy Osiyo hududlarida semichka juda mashhur bo‘lib, kundalik iste’mol qilinadigan mahsulotga aylangan.Semichka — kungaboqar o‘simligining urug‘i bo‘lib, dunyoda eng ko‘p iste’mol qilinadigan yong‘oqsimon mahsulotlardan biridir. U nafaqat mazali, balki juda foydali oziq-ovqat hisoblanadi. Semichka tarkibida ko‘plab vitaminlar, minerallar va foydali yog‘lar mavjud bo‘lib, inson salomatligi uchun muhim o‘rin tutadi. Semichka ko‘pincha gazak sifatida iste’mol qilinadi, shuningdek undan kungaboqar yog‘i ishlab chiqariladi.KUNGABOQAR O‘SIMLIGINING BOTANIK TAVSIFIKungaboqar (Helianthus annuus) — bir yillik o‘simlik bo‘lib, balandligi 1,5–3 metrga yetadi.ASOSIY XUSUSIYATLARI:Poyasi — qalin va tik o‘sadiBarglari — yirik va yuraksimonGullari — katta sariq rangda, quyosh tomonga qarab o‘sadiUrug‘i — qora, kulrang yoki chiziqli rangdaSEMICHKANING TURLARIQORA SEMICHKA – yog‘ ishlab chiqarishda ishlatiladi, yog‘i ko‘p.OQ (CHIZIQLI) SEMICHKA – gazak sifatida ko‘p iste’mol qilinadi, doni yirik.MAYDA SEMICHKA – ko‘proq yog‘ olish uchun ishlatiladi.SEMICHKANING KIMYOVIY TARKIBI100 GRAMM SEMICHKADA:Kaloriya — 560–600 kkalOqsil — 20–21 gYog‘ — 49–52 gUglevod — 19 gKletchatka — 8–9 gVITAMINLAR:E vitamini (juda ko‘p)B1, B6 vitaminlariA vitaminiD vitaminiMINERALLAR:MagniyFosforTemirRuxKaliySelenSEMICHKANING FOYDALARIYURAK UCHUN FOYDASISemichka tarkibidagi foydali yog‘lar yurak-qon tomir tizimini mustahkamlaydi va xolesterinni kamaytiradi.ASAB TIZIMI UCHUN FOYDASIMagniy va B vitaminlari asabni tinchlantiradi, stressni kamaytiradi.TERI VA SOCH UCHUN FOYDASIE vitamini terini yoshartiradi, sochni mustahkamlaydi va to‘kilishni kamaytiradi.IMMUNITETNI KUCHAYTIRADIAntioksidantlar organizmni kasalliklardan himoya qiladi.QON BOSIMINI BARQARORLASHTIRADIKaliy moddasi qon bosimini tartibga solishga yordam beradi.OVQAT HAZMINI YAXSHILAYDIKletchatka ichak faoliyatini yaxshilaydi va qabziyatni kamaytiradi.SEMICHKANING ZARARLARIJuda ko‘p yeyish semirishga olib keladiQovurilgan semichka oshqozonga og‘ir bo‘lishi mumkinTuzli semichka qon bosimini oshirishi mumkinTish emalini zararlashi mumkinAllergiya chaqirishi mumkinSEMICHKA YETISHTIRISHKungaboqar issiq va quyoshli iqlimni yaxshi ko‘radi. Tuproq unumdor bo‘lishi kerak. O‘simlik 90–120 kunda pishadi.YETISHTIRISH SHAROITI:Quyoshli joyO‘rtacha sug‘orishUnumdor tuproqO‘ZBEKISTONDA SEMICHKAO‘zbekistonda kungaboqar ko‘plab viloyatlarda yetishtiriladi. Asosan yog‘ ishlab chiqarish va gazak sifatida iste’mol qilinadi.SEMICHKANI TO‘G‘RI ISTE’MOL QILISHKuniga 30–50 gramm iste’mol qilish tavsiya etiladi. Haddan tashqari ko‘p iste’mol qilish zararli bo‘lishi mumkin.Semichka — foydali, to‘yimli va energiyaga boy mahsulotdir. U yurak, miya, teri va immunitet uchun foydali hisoblanadi. Me’yorida iste’mol qilinganda organizmga katta foyda beradi, ammo ortiqcha iste’mol qilish salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
