Bodomning kelib chiqishi va tarixiBodomning vatani Markaziy Osiyo va Yaqin Sharq hududlari hisoblanadi. Qadim zamonlardan buyon Eron, Turkiston, Afg‘oniston va O‘rta yer dengizi mamlakatlarida keng yetishtirilgan. Tarixiy manbalarda bodom qadimgi Misrda fir’avnlar davrida ham iste’mol qilingani qayd etilgan. Bodom qadimgi yunon va rimliklar tomonidan “aql va sog‘liq mevasi” deb atalgan.Bodom (Prunus dulcis) — insoniyat tarixida qadimdan iste’mol qilinib kelinayotgan eng foydali yong‘oqlardan biridir. U atirguldoshlar (Rosaceae) oilasiga kiradi. Bodom nafaqat oziq-ovqat sifatida, balki tibbiyot, kosmetologiya va parhez ovqatlanishda ham muhim o‘rin egallaydi. Bodom tarkibidagi boy ozuqaviy moddalar, yog‘lar va vitaminlar uni “tabiiy energiya manbai” sifatida mashhur qilgan.Bugungi kunda bodom eng ko‘p AQSh (Kaliforniya), Ispaniya, Italiya, Eron, Turkiya, Marokash va O‘zbekiston hududlarida yetishtiriladi.Bodomning botanik tavsifiBodom — ko‘p yillik daraxtsimon o‘simlik bo‘lib, balandligi 4–8 metrga yetadi. Ildiz tizimi chuqur bo‘lib, qurg‘oqchilikka chidamli hisoblanadi.Asosiy xususiyatlari:Barglari — uzun, tor va uchliGullari — oq yoki pushti rangda, bahorda erta ochiladiMevasi — qattiq po‘stloqli danakli mevaUrug‘i — iste’mol qilinadigan bodom yong‘og‘iBodomning turlariBodom ikki asosiy turga bo‘linadi:Shirin bodom – eng ko‘p iste’mol qilinadigan tur. Oziq-ovqat va dorivor maqsadlarda ishlatiladi.Achchiq bodom – tarkibida amigdalin moddasi bor, ko‘p iste’mol qilish zaharli. Asosan dori va kosmetika sanoatida ishlatiladi.Bodomning kimyoviy tarkibiBodom juda boy ozuqaviy tarkibga ega.100 g bodomda:Kaloriya — 575–600 kkalOqsil — 18–21 gYog‘ — 49–52 g (asosan foydali yog‘lar)Uglevod — 20 gKletchatka — 12 gVitaminlar:E vitamini (juda ko‘p)B guruhi vitaminlariA vitaminiPP vitaminiMinerallar:MagniyKaltsiyFosforTemirRuxKaliyBodomning foydalariYurak uchun foydasiBodom tarkibidagi foydali yog‘lar yomon xolesterinni kamaytiradi va yurak kasalliklari xavfini pasaytiradi.Miya faoliyatini yaxshilaydiBodom miya hujayralarini oziqlantirib, xotirani mustahkamlaydi va diqqatni oshiradi.Teri va soch uchun foydasiE vitamini terini yoshartiradi, ajinlarni kamaytiradi va sochni mustahkamlaydi.Immunitetni kuchaytiradiBodom tarkibidagi antioksidantlar organizmni kasalliklardan himoya qiladi.Ovqat hazmini yaxshilaydiKletchatka ichak faoliyatini yaxshilaydi va qabziyatni kamaytiradi.Qon uchun foydasiTemir moddasi kamqonlikni oldini olishga yordam beradi.Bodomning zararlariJuda ko‘p iste’mol qilish semirishga olib keladiAllergiya chaqirishi mumkinAchchiq bodom zaharli bo‘lishi mumkinOshqozon kasalligi borlarga ko‘p yeyish tavsiya etilmaydiBodom yog‘i va uning foydasiBodom yog‘i tibbiyot va kosmetologiyada keng ishlatiladi.Foydalari:Terini namlaydiSoch to‘kilishini kamaytiradiMassaj yog‘i sifatida ishlatiladiKuyish va jarohatlarda foydaliBodom yetishtirishBodom iliq va quruq iqlimni yaxshi ko‘radi. Tuproq unumdor bo‘lishi kerak. Daraxt odatda 3–4 yilda hosil bera boshlaydi.Yetishtirish sharoiti:Quyoshli joyKam namlikSovuqqa chidamli navlarO‘zbekistonda bodomO‘zbekistonning tog‘li va quruq hududlari bodom yetishtirish uchun qulay. Surxondaryo, Qashqadaryo, Samarqand va Toshkent viloyatlarida keng tarqalgan.Bodom inson salomatligi uchun juda foydali ozuqa hisoblanadi. U yurak, miya, teri, qon va immunitet uchun muhim oziq manbai bo‘lib xizmat qiladi. Me’yorida iste’mol qilinganda bodom organizmni mustahkamlaydi va ko‘plab kasalliklarning oldini oladi.
