Bodomning foydali va zararli tomonlari
Bodomning kelib chiqishi va tarixi
Bodomning vatani Markaziy Osiyo va Yaqin Sharq hududlari hisoblanadi. Qadim zamonlardan buyon Eron, Turkiston, Afg‘oniston va O‘rta yer dengizi mamlakatlarida keng yetishtirilgan. Tarixiy manbalarda bodom qadimgi Misrda fir’avnlar davrida ham iste’mol qilingani qayd etilgan. Bodom qadimgi yunon va rimliklar tomonidan “aql va sog‘liq mevasi” deb atalgan.
Bodom (Prunus dulcis) — insoniyat tarixida qadimdan iste’mol qilinib kelinayotgan eng foydali yong‘oqlardan biridir. U atirguldoshlar (Rosaceae) oilasiga kiradi. Bodom nafaqat oziq-ovqat sifatida, balki tibbiyot, kosmetologiya va parhez ovqatlanishda ham muhim o‘rin egallaydi. Bodom tarkibidagi boy ozuqaviy moddalar, yog‘lar va vitaminlar uni “tabiiy energiya manbai” sifatida mashhur qilgan.
Bugungi kunda bodom eng ko‘p AQSh (Kaliforniya), Ispaniya, Italiya, Eron, Turkiya, Marokash va O‘zbekiston hududlarida yetishtiriladi.
Bodomning botanik tavsifi
Bodom — ko‘p yillik daraxtsimon o‘simlik bo‘lib, balandligi 4–8 metrga yetadi. Ildiz tizimi chuqur bo‘lib, qurg‘oqchilikka chidamli hisoblanadi.
Asosiy xususiyatlari:
Barglari — uzun, tor va uchliGullari — oq yoki pushti rangda, bahorda erta ochiladi
Mevasi — qattiq po‘stloqli danakli meva
Urug‘i — iste’mol qilinadigan bodom yong‘og‘i
Bodomning turlari
Bodom ikki asosiy turga bo‘linadi:Shirin bodom – eng ko‘p iste’mol qilinadigan tur. Oziq-ovqat va dorivor maqsadlarda ishlatiladi.
Achchiq bodom – tarkibida amigdalin moddasi bor, ko‘p iste’mol qilish zaharli. Asosan dori va kosmetika sanoatida ishlatiladi.
Bodomning kimyoviy tarkibi
Bodom juda boy ozuqaviy tarkibga ega.100 g bodomda:
Kaloriya — 575–600 kkal
Oqsil — 18–21 g
Yog‘ — 49–52 g (asosan foydali yog‘lar)
Uglevod — 20 g
Kletchatka — 12 g
Vitaminlar:
E vitamini (juda ko‘p)B guruhi vitaminlari
A vitamini
PP vitamini
Minerallar:
MagniyKaltsiy
Fosfor
Temir
Rux
Kaliy
Bodomning foydalari
Yurak uchun foydasi
Bodom tarkibidagi foydali yog‘lar yomon xolesterinni kamaytiradi va yurak kasalliklari xavfini pasaytiradi.Miya faoliyatini yaxshilaydi
Bodom miya hujayralarini oziqlantirib, xotirani mustahkamlaydi va diqqatni oshiradi.
Teri va soch uchun foydasi
E vitamini terini yoshartiradi, ajinlarni kamaytiradi va sochni mustahkamlaydi.Immunitetni kuchaytiradi
Bodom tarkibidagi antioksidantlar organizmni kasalliklardan himoya qiladi.Ovqat hazmini yaxshilaydi
Kletchatka ichak faoliyatini yaxshilaydi va qabziyatni kamaytiradi.Qon uchun foydasi
Temir moddasi kamqonlikni oldini olishga yordam beradi.
Bodomning zararlari
Juda ko‘p iste’mol qilish semirishga olib keladi
Allergiya chaqirishi mumkin
Achchiq bodom zaharli bo‘lishi mumkin
Oshqozon kasalligi borlarga ko‘p yeyish tavsiya etilmaydi
Bodom yog‘i va uning foydasi
Bodom yog‘i tibbiyot va kosmetologiyada keng ishlatiladi.Foydalari:
Terini namlaydiSoch to‘kilishini kamaytiradi
Massaj yog‘i sifatida ishlatiladi
Kuyish va jarohatlarda foydali
Bodom yetishtirish
Bodom iliq va quruq iqlimni yaxshi ko‘radi. Tuproq unumdor bo‘lishi kerak. Daraxt odatda 3–4 yilda hosil bera boshlaydi.Yetishtirish sharoiti:
Quyoshli joy
Kam namlik
Sovuqqa chidamli navlar
O‘zbekistonda bodom
O‘zbekistonning tog‘li va quruq hududlari bodom yetishtirish uchun qulay. Surxondaryo, Qashqadaryo, Samarqand va Toshkent viloyatlarida keng tarqalgan.Bodom inson salomatligi uchun juda foydali ozuqa hisoblanadi. U yurak, miya, teri, qon va immunitet uchun muhim oziq manbai bo‘lib xizmat qiladi. Me’yorida iste’mol qilinganda bodom organizmni mustahkamlaydi va ko‘plab kasalliklarning oldini oladi.
