1. KELIB CHIQISHI VA TARIXIBulg‘or qalampirining vatani Markaziy va Janubiy Amerika hisoblanadi. Uni qadimgi mayya va atsteklar yetishtirgan. 15-asrda Yevropaga olib kelingan va keyinchalik butun dunyoga tarqalgan. Bulg‘oriyada keng yetishtirilgani sababli “bulg‘or qalampiri” nomi bilan mashhur bo‘lgan.Bulg‘or qalampiri (Capsicum annuum) — dunyoda keng tarqalgan, vitaminlarga boy va juda foydali sabzavot hisoblanadi. U rang-barang (qizil, yashil, sariq, to‘q sariq) bo‘lib, oziq-ovqatda keng qo‘llanadi. Bulg‘or qalampiri shirin ta’mi, xushbo‘yligi va foydali moddalariga ko‘ra sog‘lom ovqatlanishda muhim o‘rin tutadi.2. BOTANIK TAVSIFIOila: SolanaceaeIlmiy nomi: Capsicum annuumO‘simlik turi: bir yillikBo‘yi: 40–80 smBarglari: yashil, kengGullari: oqMevasi: ichi bo‘sh, ko‘p urug‘liRanglari: yashil, qizil, sariq, to‘q sariq3. BULG‘OR QALAMPIRINING TURLARI3.1 Yashil qalampirHali to‘liq pishmagan, biroz achchiqroq.3.2 Qizil qalampirTo‘liq pishgan, vitamin C juda ko‘p.3.3 Sariq qalampirShirinroq, yumshoq ta’mli.3.4 To‘q sariq qalampirBeta-karotin ko‘p, ko‘z uchun foydali.4. TARKIBIBulg‘or qalampiri quyidagi moddalarga boy:Vitamin C (juda ko‘p)Vitamin AVitamin EVitamin B6KaliyTemirMagniyAntioksidantlarBeta-karotin5. FOYDALI XUSUSIYATLARI5.1 Immunitetni kuchaytiradiVitamin C organizmni viruslardan himoya qiladi.5.2 Ko‘z uchun foydaliBeta-karotin ko‘rish qobiliyatini qo‘llab-quvvatlaydi.5.3 Yurak uchun foydaliQon aylanishini yaxshilaydi, yurakni himoya qiladi.5.4 Teri uchun foydaliTeri sog‘lom va chiroyli bo‘lishiga yordam beradi.5.5 Antioksidant manbaiHujayralarni qarishdan himoya qiladi.5.6 Ovqat hazm qilishni yaxshilaydiIchak faoliyatini yaxshilaydi.5.7 Ozishga yordam beradiKam kaloriyali sabzavot.6. ZARARLI TOMONLARIKo‘p iste’mol qilinsa:Oshqozonni bezovta qilishi mumkinAllergiya bo‘lishi mumkinGastritda ehtiyotIch ketish bo‘lishi mumkin7. OZIQ-OVQATDAGI AHAMIYATIBulg‘or qalampiri:SalatlarQovurmaDimlamaSho‘rvaTo‘ldirilgan qalampirMarinadParhez ovqatlarda keng ishlatiladi.8. YETISHTIRISHIqlim:Issiq iqlimda yaxshi o‘sadi.Tuproq:Unumdor va yumshoq.Ekish:Ko‘chat orqali.Sug‘orish:Doimiy, lekin ortiqcha emas.Hosil:3–4 oyda yetiladi.9. SAQLASHMuzlatkichdaQuruq joyda1–2 hafta saqlanadiMuzlatib ham saqlash mumkin10. XALQ TABOBATIDAImmunitetni oshiradiShamollashda foydaliQon aylanishini yaxshilaydiHazmni yaxshilaydi11. ILMIY TADQIQOTLARBulg‘or qalampiridagi antioksidantlar:Yurak kasalliklari xavfini kamaytiradiSaraton xavfini pasaytiradiImmunitetni oshiradiQarishni sekinlashtiradiBulg‘or qalampiri — vitaminlarga boy, sog‘lom ovqatlanishda muhim o‘rin tutadigan foydali sabzavot. Me’yorida iste’mol qilinganda immunitet, yurak, ko‘z va umumiy sog‘liq uchun foydali.
