LOVIYANING KELIB CHIQISHI VA TARIXILoviya ilk bor Markaziy va Janubiy Amerikada yetishtirilgan. Qadimgi mayya va atstek xalqlari loviyani asosiy oziq-ovqat sifatida iste’mol qilgan. Keyinchalik loviya Yevropa, Osiyo va Afrikaga tarqalgan. Hozirgi kunda Xitoy, Hindiston, Braziliya, Meksika va O‘zbekistonda keng yetishtiriladi.Loviya (Phaseolus) — dukkakli o‘simliklar oilasiga mansub bo‘lib, insoniyat tomonidan qadimdan iste’mol qilinib kelinadigan to‘yimli va foydali oziq-ovqat mahsulotidir. Loviya oqsilga boyligi sabab ko‘pincha “o‘simlik go‘shti” deb ataladi. U organizm uchun zarur bo‘lgan vitaminlar, minerallar va kletchatkaga boy.LOVIYA O‘SIMLIGINING BOTANIK TAVSIFILoviya — bir yillik o‘simlik bo‘lib, dukkak hosil qiladi.ASOSIY XUSUSIYATLARI:Poyasi — tik yoki chirmashib o‘sadiBarglari — uch bargchali, yashil rangdaGullari — oq, pushti yoki binafshaMevasi — uzun dukkakDonalari — rangiga qarab turlichaLOVIYANING TURLARIOQ LOVIYA – eng ko‘p iste’mol qilinadi, yumshoq va to‘yimli.QIZIL LOVIYA – oqsil va temirga boy.QORA LOVIYA – antioksidantlarga boy.MASH LOVIYA – tez pishadi, hazmi oson.YASHIL LOVIYA (SPARJA LOVIYA) – dukkagi bilan iste’mol qilinadi.LOVIYANING KIMYOVIY TARKIBI100 GRAMM LOVIYADA:Kaloriya — 300–330 kkal (quruq holda)Oqsil — 20–23 gYog‘ — 1–2 gUglevod — 55–60 gKletchatka — 15 gVITAMINLAR:B1, B2, B6 vitaminlariFolat (B9)E vitaminiMINERALLAR:TemirMagniyFosforKaliyRuxKaltsiyLOVIYANING FOYDALARIOQSIL MANBAILoviya o‘simlik oqsiliga boy bo‘lib, mushaklar va organizm uchun foydali.YURAK UCHUN FOYDASIKletchatka va minerallar yurak-qon tomir tizimini mustahkamlaydi.QON UCHUN FOYDASITemir moddasi gemoglobinni oshirishga yordam beradi.OVQAT HAZMINI YAXSHILAYDIKletchatka ichak faoliyatini yaxshilaydi, qabziyatni kamaytiradi.QANDLI DIABETDA FOYDALILoviya glyukoza darajasini sekin oshiradi va diabetda foydali.VAZN NAZORATIGA YORDAM BERADITo‘yimli bo‘lgani uchun uzoq vaqt ochlikni sezdiradi.LOVIYANING ZARARLARIXom loviya zaharli bo‘lishi mumkin (albatta pishirib iste’mol qilinadi)Ko‘p iste’mol qilish ich dam bo‘lishiga olib kelishi mumkinOshqozoni nozik odamlarga og‘ir bo‘lishi mumkinBuyrak kasalligi borlar me’yorida iste’mol qilishi kerakLOVIYA VA TIBBIYOTXalq tabobatida loviya:KamqonlikdaQandli diabetdaYurak kasalliklaridaOvqat hazmini yaxshilashdafoydali mahsulot sifatida ishlatiladi.LOVIYA YETISHTIRISHLoviya iliq iqlimni yaxshi ko‘radi, tez o‘suvchi o‘simlik hisoblanadi.YETISHTIRISH SHAROITI:Quyoshli joyO‘rtacha sug‘orishUnumdor tuproq60–90 kunda hosil beradiO‘ZBEKISTONDA LOVIYAO‘zbekistonda loviya ko‘plab hududlarda yetishtiriladi. Asosan Farg‘ona vodiysi, Samarqand, Qashqadaryo va Toshkent viloyatlarida keng tarqalgan.LOVIYANING OVQATLANISHDAGI O‘RNILoviya quyidagicha iste’mol qilinadi:Sho‘rva va ovqatlardaSalatlardaGarnir sifatidaKonserva shaklidaParhez taomlardaLOVIYA VA KOSMETOLOGIYALoviya kukuni ba’zan teri uchun niqob sifatida ishlatiladi:Terini tozalaydiOqartiradiSilliqlaydiLoviya — oqsilga boy, to‘yimli va sog‘liq uchun foydali dukkakli o‘simlikdir. U yurak, qon, ichak va umumiy sog‘liq uchun muhim oziq manbai hisoblanadi. Me’yorida iste’mol qilinganda organizmni mustahkamlaydi va ko‘plab kasalliklarning oldini oladi.
