Loviyaning turlari va xususiyatlari
LOVIYANING KELIB CHIQISHI VA TARIXI
Loviya ilk bor Markaziy va Janubiy Amerikada yetishtirilgan. Qadimgi mayya va atstek xalqlari loviyani asosiy oziq-ovqat sifatida iste’mol qilgan. Keyinchalik loviya Yevropa, Osiyo va Afrikaga tarqalgan. Hozirgi kunda Xitoy, Hindiston, Braziliya, Meksika va O‘zbekistonda keng yetishtiriladi.
Loviya (Phaseolus) — dukkakli o‘simliklar oilasiga mansub bo‘lib, insoniyat tomonidan qadimdan iste’mol qilinib kelinadigan to‘yimli va foydali oziq-ovqat mahsulotidir. Loviya oqsilga boyligi sabab ko‘pincha “o‘simlik go‘shti” deb ataladi. U organizm uchun zarur bo‘lgan vitaminlar, minerallar va kletchatkaga boy.
LOVIYA O‘SIMLIGINING BOTANIK TAVSIFI
Loviya — bir yillik o‘simlik bo‘lib, dukkak hosil qiladi.
ASOSIY XUSUSIYATLARI:
Poyasi — tik yoki chirmashib o‘sadi
Barglari — uch bargchali, yashil rangda
Gullari — oq, pushti yoki binafsha
Mevasi — uzun dukkak
Donalari — rangiga qarab turlicha
LOVIYANING TURLARI
OQ LOVIYA – eng ko‘p iste’mol qilinadi, yumshoq va to‘yimli.
QIZIL LOVIYA – oqsil va temirga boy.
QORA LOVIYA – antioksidantlarga boy.
MASH LOVIYA – tez pishadi, hazmi oson.
YASHIL LOVIYA (SPARJA LOVIYA) – dukkagi bilan iste’mol qilinadi.
LOVIYANING KIMYOVIY TARKIBI
100 GRAMM LOVIYADA:Kaloriya — 300–330 kkal (quruq holda)
Oqsil — 20–23 g
Yog‘ — 1–2 g
Uglevod — 55–60 g
Kletchatka — 15 g
VITAMINLAR:
B1, B2, B6 vitaminlariFolat (B9)
E vitamini
MINERALLAR:
Temir
Magniy
Fosfor
Kaliy
Rux
Kaltsiy
LOVIYANING FOYDALARI
OQSIL MANBAI
Loviya o‘simlik oqsiliga boy bo‘lib, mushaklar va organizm uchun foydali.YURAK UCHUN FOYDASI
Kletchatka va minerallar yurak-qon tomir tizimini mustahkamlaydi.QON UCHUN FOYDASI
Temir moddasi gemoglobinni oshirishga yordam beradi.OVQAT HAZMINI YAXSHILAYDI
Kletchatka ichak faoliyatini yaxshilaydi, qabziyatni kamaytiradi.QANDLI DIABETDA FOYDALI
Loviya glyukoza darajasini sekin oshiradi va diabetda foydali.VAZN NAZORATIGA YORDAM BERADI
To‘yimli bo‘lgani uchun uzoq vaqt ochlikni sezdiradi.LOVIYANING ZARARLARI
Xom loviya zaharli bo‘lishi mumkin (albatta pishirib iste’mol qilinadi)Ko‘p iste’mol qilish ich dam bo‘lishiga olib kelishi mumkin
Oshqozoni nozik odamlarga og‘ir bo‘lishi mumkin
Buyrak kasalligi borlar me’yorida iste’mol qilishi kerak
LOVIYA VA TIBBIYOT
Xalq tabobatida loviya:Kamqonlikda
Qandli diabetda
Yurak kasalliklarida
Ovqat hazmini yaxshilashda
foydali mahsulot sifatida ishlatiladi.
LOVIYA YETISHTIRISH
Loviya iliq iqlimni yaxshi ko‘radi, tez o‘suvchi o‘simlik hisoblanadi.
YETISHTIRISH SHAROITI:
Quyoshli joy
O‘rtacha sug‘orish
Unumdor tuproq
60–90 kunda hosil beradi
O‘ZBEKISTONDA LOVIYA
O‘zbekistonda loviya ko‘plab hududlarda yetishtiriladi. Asosan Farg‘ona vodiysi, Samarqand, Qashqadaryo va Toshkent viloyatlarida keng tarqalgan.
LOVIYANING OVQATLANISHDAGI O‘RNI
Loviya quyidagicha iste’mol qilinadi:
Sho‘rva va ovqatlarda
Salatlarda
Garnir sifatida
Konserva shaklida
Parhez taomlarda
LOVIYA VA KOSMETOLOGIYA
Loviya kukuni ba’zan teri uchun niqob sifatida ishlatiladi:Terini tozalaydi
Oqartiradi
Silliqlaydi
Loviya — oqsilga boy, to‘yimli va sog‘liq uchun foydali dukkakli o‘simlikdir. U yurak, qon, ichak va umumiy sog‘liq uchun muhim oziq manbai hisoblanadi. Me’yorida iste’mol qilinganda organizmni mustahkamlaydi va ko‘plab kasalliklarning oldini oladi.
