NOKNING KELIB CHIQISHI VA TARIXINokning vatani Yevropa va G‘arbiy Osiyo hududlari hisoblanadi. Qadimgi yunon va rimliklar nokni shifobaxsh meva sifatida qadrlashgan. Nok keyinchalik Osiyo, Yevropa va boshqa qit’alarga keng tarqalgan. Hozirgi kunda Xitoy, Italiya, AQSh, Turkiya va O‘zbekistonda keng yetishtiriladi.Nok — insoniyat tomonidan qadimdan yetishtiriladigan, mazali va foydali mevalardan biridir. U shirinligi, xushbo‘yligi va yumshoq tuzilishi bilan mashhur. Nok tarkibida ko‘plab vitaminlar, minerallar, tolalar va antioksidantlar mavjud bo‘lib, inson salomatligi uchun muhim ahamiyatga ega.NOK O‘SIMLIGINING BOTANIK TAVSIFINok — ko‘p yillik daraxt bo‘lib, balandligi 10–20 metrga yetadi.ASOSIY XUSUSIYATLARI:Barglari — oval shaklda, yaltiroq yashilGullari — oq yoki och pushtiMevasi — yumshoq, shirin va suvliUrug‘i — mayda, jigarrangDaraxti — uzoq umr ko‘radi (50–100 yil)NOKNING TURLARIYOZGI NOK NAVLARIYozda pishadi, yumshoq va suvli bo‘ladi.Erta pishadiSaqlanish muddati qisqaJuda shirin va xushbo‘yKUZGI NOK NAVLARIKuzda pishadi, o‘rtacha qattiqlikda bo‘ladi.Ta’mi muvozanatliSaqlanish muddati o‘rtachaKo‘p iste’mol qilinadiQISHKI NOK NAVLARIKech pishadi va uzoq saqlanadi.Qattiqroq bo‘ladiSaqlanish muddati uzoqTashishga chidamliMASHHUR NOK NAVLARIKonferensiya navi – cho‘ziq shaklli, juda shirinDyushes (Duchess) – yumshoq va xushbo‘yBergamot – dumaloq va suvliVil’yams (Williams) – sharbatli va shirinOsiyo navi (Yapon noki) – dumaloq va qarsildoqNOKNING KIMYOVIY TARKIBI100 GRAMM NOKDA:Kaloriya — 55–60 kkalOqsil — 0.4 gYog‘ — 0.2 gUglevod — 15 gKletchatka — 3 gVITAMINLAR:C vitaminiA vitaminiK vitaminiB guruhi vitaminlariMINERALLAR:KaliyMagniyFosforKaltsiyTemirNOKNING FOYDALARIOVQAT HAZMI UCHUN FOYDASIKletchatkaga boy bo‘lgani uchun ichak faoliyatini yaxshilaydi va qabziyatni kamaytiradi.YURAK UCHUN FOYDASIKaliy yurak-qon tomir tizimini mustahkamlaydi va qon bosimini tartibga soladi.IMMUNITETNI KUCHAYTIRADIC vitamini organizmni kasalliklardan himoya qiladi.VAZN NAZORATIGA YORDAM BERADIKam kaloriyali bo‘lgani uchun parhezda keng ishlatiladi.TERI UCHUN FOYDASIAntioksidantlar terini yangilaydi va qarishni sekinlashtiradi.BUYRAKLAR UCHUN FOYDASIYengil siydik haydovchi xususiyatga ega.NOKNING ZARARLARIJuda ko‘p iste’mol qilish ich ketishga olib kelishi mumkinOch qoringa yeyish ba’zan oshqozonni bezovta qiladiAllergiya kam hollarda uchraydiSovuq suv bilan birga iste’mol qilish tavsiya etilmaydiNOK VA TIBBIYOTXalq tabobatida nok:Yo‘tal va shamollashdaOshqozon faoliyatini yaxshilashdaBuyrak va siydik yo‘llari uchunTana haroratini tushirishdafoydali meva sifatida ishlatiladi.NOKNI YETISHTIRISHNok daraxti mo‘tadil iqlimni yaxshi ko‘radi.YETISHTIRISH SHAROITI:Quyoshli joyUnumdor tuproqO‘rtacha sug‘orish3–5 yilda hosil bera boshlaydiO‘ZBEKISTONDA NOKO‘zbekistonda nok Farg‘ona vodiysi, Toshkent, Samarqand va Qashqadaryo viloyatlarida keng yetishtiriladi. Mahalliy nok navlari shirinligi va xushbo‘yligi bilan mashhur.NOKNING OVQATLANISHDAGI O‘RNINok quyidagicha iste’mol qilinadi:Yangi meva sifatidaSharbat va kompotMurabbo va jemDesert va pishiriqlardaQuritilgan meva sifatidaNok — vitaminlarga boy, mazali va sog‘liq uchun foydali mevadir. U yurak, ovqat hazmi, immunitet va umumiy sog‘liq uchun muhim oziq manbai hisoblanadi. Me’yorida iste’mol qilinganda organizmni mustahkamlaydi va sog‘lom turmush tarziga yordam beradi.
