Nokning xususiyatlari

Bo'lim: Taomlanish

NOKNING KELIB CHIQISHI VA TARIXI

Nokning vatani Yevropa va G‘arbiy Osiyo hududlari hisoblanadi. Qadimgi yunon va rimliklar nokni shifobaxsh meva sifatida qadrlashgan. Nok keyinchalik Osiyo, Yevropa va boshqa qit’alarga keng tarqalgan. Hozirgi kunda Xitoy, Italiya, AQSh, Turkiya va O‘zbekistonda keng yetishtiriladi.
Nok — insoniyat tomonidan qadimdan yetishtiriladigan, mazali va foydali mevalardan biridir. U shirinligi, xushbo‘yligi va yumshoq tuzilishi bilan mashhur. Nok tarkibida ko‘plab vitaminlar, minerallar, tolalar va antioksidantlar mavjud bo‘lib, inson salomatligi uchun muhim ahamiyatga ega.

NOK O‘SIMLIGINING BOTANIK TAVSIFI

Nok — ko‘p yillik daraxt bo‘lib, balandligi 10–20 metrga yetadi.

ASOSIY XUSUSIYATLARI:

Barglari — oval shaklda, yaltiroq yashil
Gullari — oq yoki och pushti
Mevasi — yumshoq, shirin va suvli
Urug‘i — mayda, jigarrang
Daraxti — uzoq umr ko‘radi (50–100 yil)

NOKNING TURLARI
YOZGI NOK NAVLARI

Yozda pishadi, yumshoq va suvli bo‘ladi.
Erta pishadi
Saqlanish muddati qisqa
Juda shirin va xushbo‘y

KUZGI NOK NAVLARI

Kuzda pishadi, o‘rtacha qattiqlikda bo‘ladi.
Ta’mi muvozanatli
Saqlanish muddati o‘rtacha
Ko‘p iste’mol qilinadi

QISHKI NOK NAVLARI

Kech pishadi va uzoq saqlanadi.
Qattiqroq bo‘ladi
Saqlanish muddati uzoq
Tashishga chidamli

MASHHUR NOK NAVLARI

Konferensiya navi – cho‘ziq shaklli, juda shirin
Dyushes (Duchess) – yumshoq va xushbo‘y
Bergamot – dumaloq va suvli
Vil’yams (Williams) – sharbatli va shirin
Osiyo navi (Yapon noki) – dumaloq va qarsildoq

NOKNING KIMYOVIY TARKIBI

100 GRAMM NOKDA:
Kaloriya — 55–60 kkal
Oqsil — 0.4 g
Yog‘ — 0.2 g
Uglevod — 15 g
Kletchatka — 3 g

VITAMINLAR:

C vitamini
A vitamini
K vitamini
B guruhi vitaminlari

MINERALLAR:

Kaliy
Magniy
Fosfor
Kaltsiy
Temir

NOKNING FOYDALARI

OVQAT HAZMI UCHUN FOYDASI

Kletchatkaga boy bo‘lgani uchun ichak faoliyatini yaxshilaydi va qabziyatni kamaytiradi.

YURAK UCHUN FOYDASI

Kaliy yurak-qon tomir tizimini mustahkamlaydi va qon bosimini tartibga soladi.

IMMUNITETNI KUCHAYTIRADI

C vitamini organizmni kasalliklardan himoya qiladi.

VAZN NAZORATIGA YORDAM BERADI

Kam kaloriyali bo‘lgani uchun parhezda keng ishlatiladi.

TERI UCHUN FOYDASI

Antioksidantlar terini yangilaydi va qarishni sekinlashtiradi.

BUYRAKLAR UCHUN FOYDASI

Yengil siydik haydovchi xususiyatga ega.

NOKNING ZARARLARI

Juda ko‘p iste’mol qilish ich ketishga olib kelishi mumkin
Och qoringa yeyish ba’zan oshqozonni bezovta qiladi
Allergiya kam hollarda uchraydi
Sovuq suv bilan birga iste’mol qilish tavsiya etilmaydi

NOK VA TIBBIYOT

Xalq tabobatida nok:
Yo‘tal va shamollashda
Oshqozon faoliyatini yaxshilashda
Buyrak va siydik yo‘llari uchun
Tana haroratini tushirishda
foydali meva sifatida ishlatiladi.

NOKNI YETISHTIRISH

Nok daraxti mo‘tadil iqlimni yaxshi ko‘radi.

YETISHTIRISH SHAROITI:

Quyoshli joy
Unumdor tuproq
O‘rtacha sug‘orish
3–5 yilda hosil bera boshlaydi

O‘ZBEKISTONDA NOK

O‘zbekistonda nok Farg‘ona vodiysi, Toshkent, Samarqand va Qashqadaryo viloyatlarida keng yetishtiriladi. Mahalliy nok navlari shirinligi va xushbo‘yligi bilan mashhur.

NOKNING OVQATLANISHDAGI O‘RNI

Nok quyidagicha iste’mol qilinadi:
Yangi meva sifatida
Sharbat va kompot
Murabbo va jem
Desert va pishiriqlarda
Quritilgan meva sifatida

Nok — vitaminlarga boy, mazali va sog‘liq uchun foydali mevadir. U yurak, ovqat hazmi, immunitet va umumiy sog‘liq uchun muhim oziq manbai hisoblanadi. Me’yorida iste’mol qilinganda organizmni mustahkamlaydi va sog‘lom turmush tarziga yordam beradi.

Teglar: # Nok