Piyoz haqidaPiyoz (Allium cepa) insoniyat tomonidan ming yillar davomida iste’mol qilinib kelinayotgan eng qadimiy sabzavotlardan biridir. U nafaqat taomlarga mazali ta’m beradi, balki shifobaxsh xususiyatlari bilan ham mashhur. Piyoz tarkibida organizm uchun zarur bo‘lgan ko‘plab vitaminlar, minerallar va biologik faol moddalar mavjud. Ushbu referatda piyozning kelib chiqishi, turlari, foydali va zararli tomonlari hamda ko‘k piyoz haqida batafsil ma’lumot beriladi.1. Piyozning kelib chiqishi va tarixiPiyoz Markaziy Osiyo va Eron hududlarida paydo bo‘lgan deb hisoblanadi. Qadimgi Misr, Yunoniston va Rimda piyoz oziq-ovqat hamda dori sifatida keng qo‘llanilgan. Misrliklar piyozni muqaddas o‘simlik deb bilgan va uni hayot ramzi sifatida qadrlagan.2. Piyozning kimyoviy tarkibiPiyoz quyidagi foydali moddalarga boy:C vitaminiB guruhi vitaminlariKaliyTemirFosforKalsiyAntioksidantlarFitonsidlar (tabiiy antibiotik moddalar)Piyoz tarkibidagi ushbu moddalar immunitetni mustahkamlaydi va organizmni turli kasalliklardan himoya qiladi.3. Piyozning turlari3.1 Oddiy piyoz (sariq piyoz)Eng ko‘p ishlatiladigan tur. Ta’mi achchiqroq, uzoq saqlanadi.3.2 Qizil piyozSal shirinroq, salatlarga ko‘p qo‘shiladi. Antioksidantlarga boy.3.3 Oq piyozTa’mi yumshoq, suvli, tez buziladi.3.4 Shalot piyozMayda va xushbo‘y, ko‘proq oshpazlikda ishlatiladi.3.5 Ko‘k piyoz (yashil piyoz)Piyozning yosh barglari. Vitamin C va K ga juda boy.4. KO‘K PIYOZ HAQIDAKo‘k piyoz — piyozning hali piyozboshi kattalashmagan yosh holati. U ayniqsa bahorda ko‘p iste’mol qilinadi.Tarkibi:Vitamin CVitamin KVitamin AFoliy kislotasiTemirKaliyKo‘k piyoz foydasi:Immunitetni kuchaytiradiQonni tozalaydiYurak uchun foydaliHazmni yaxshilaydiKo‘z salomatligini qo‘llab-quvvatlaydi5. PIYOZNING FOYDALI XUSUSIYATLARI5.1 Immunitetni oshiradiPiyoz tarkibidagi vitamin C organizmni virus va shamollashdan himoya qiladi.5.2 Yurak uchun foydaliPiyoz qon bosimini pasaytiradi va yurak kasalliklari xavfini kamaytiradi.5.3 Antibakterial xususiyatPiyoz tabiiy antibiotik hisoblanadi. Mikroblarni o‘ldiradi.5.4 Qonni suyultiradiQon ivishini kamaytiradi, qon aylanishini yaxshilaydi.5.5 Ovqat hazm qilishni yaxshilaydiIchak faoliyatini yaxshilaydi, qabziyatni kamaytiradi.5.6 Teri va soch uchun foydaliPiyoz sharbati soch to‘kilishini kamaytiradi, terini tozalaydi.6. PIYOZNING ZARARLI TOMONLARIKo‘p iste’mol qilinganda quyidagi muammolar bo‘lishi mumkin:Oshqozonni bezovta qiladiGaz hosil qiladiOg‘izdan hid keladiAllergiya chaqirishi mumkinGastrit va yara kasalligida zararliQon bosimi juda past bo‘lsa ehtiyot bo‘lish kerak7. PIYOZNING OZIQ-OVQATDAGI AHAMIYATIPiyoz oshpazlikda eng muhim mahsulotlardan biridir. Sho‘rva, somsa, palov, salat, go‘shtli taomlar, souslar va ko‘plab milliy taomlarda ishlatiladi.8. PIYOZ YETISHTIRISHIqlim:Mo‘tadil iqlimda yaxshi o‘sadi.Tuproq:Unumdor, yumshoq tuproq kerak.Ekish:Urug‘ yoki piyozcha orqali ekiladi.Sug‘orish:Me’yorida, ortiqcha suv zarar.Hosil:3–5 oyda yetiladi.9. PIYOZNI SAQLASHQuruq, salqin joydaQuyoshdan himoyalanganShamollatiladigan joydaNamlik bo‘lmasligi kerak10. XALQ TABOBATIDA PIYOZPiyoz qadimdan davo sifatida ishlatilgan:Shamollashda piyoz sharbatiYo‘talda asal + piyozQuloq og‘rig‘ida iliq piyozSoch to‘kilganda piyoz suvi11. ILMIY TADQIQOTLARZamonaviy ilmiy tadqiqotlar piyozda quyidagi moddalar borligini ko‘rsatgan:FlavonoidlarAntioksidantlarKversetinOltingugurt birikmalariUlar saraton, yurak kasalligi va yallig‘lanishga qarshi kurashadi.Piyoz — inson hayotida muhim o‘rin tutadigan foydali sabzavot. U oziq-ovqat, dorivor va profilaktik xususiyatlarga ega. To‘g‘ri va me’yorida iste’mol qilinganda sog‘liq uchun katta foyda beradi. Ko‘k piyoz esa vitaminlarga boy bo‘lib, ayniqsa bahorda organizmni mustahkamlaydi.
