YONG‘OQNING KELIB CHIQISHI VA TARIXIYong‘oqning vatani Markaziy Osiyo, Eron va Kavkaz hududlari hisoblanadi. Qadimiy davrlarda u Ipak yo‘li orqali Yevropa va Osiyoga tarqalgan. Qadimgi yunonlar yong‘oqni “xudolar mevasi” deb atagan. Bugungi kunda Xitoy, AQSh, Eron, Turkiya, Ukraina va O‘zbekiston yong‘oq yetishtirishda yetakchi davlatlar hisoblanadi.Yong‘oq (Juglans regia) — insoniyat tarixida eng qadimdan iste’mol qilinib kelinayotgan foydali yong‘oqlardan biridir. U yuqori ozuqaviy qiymatga ega bo‘lib, vitaminlar, minerallar va foydali yog‘larga boy. Yong‘oq miya shakliga o‘xshagani sabab ko‘pincha “miya uchun foydali yong‘oq” deb ataladi. U oziq-ovqat, tibbiyot va kosmetologiyada keng qo‘llaniladi.YONG‘OQ O‘SIMLIGINING BOTANIK TAVSIFIYong‘oq — ko‘p yillik, katta daraxt bo‘lib, balandligi 20–30 metrga yetadi.ASOSIY XUSUSIYATLARI:Barglari — yirik, hidli, murakkab tuzilganGullari — mayda, yashil rangdaMevasi — yashil po‘stli dumaloqQobig‘i — qattiq, ichida yong‘oq doniDoni — yog‘li va to‘yimliYONG‘OQNING TURLARIODDIY YONG‘OQ (GREEK WALNUT) – eng ko‘p iste’mol qilinadi.QORA YONG‘OQ – dorivor xususiyati kuchli.YAPON YONG‘OG‘I – sovuqqa chidamli nav.YONG‘OQNING KIMYOVIY TARKIBI100 GRAMM YONG‘OQDA:Kaloriya — 650–670 kkalOqsil — 15–16 gYog‘ — 60–65 gUglevod — 14 gKletchatka — 6–7 gVITAMINLAR:E vitaminiB guruhi vitaminlariA vitaminiK vitaminiMINERALLAR:MagniyFosforKaliyTemirRuxMisYong‘oq tarkibida Omega-3 yog‘ kislotalari mavjud.YONG‘OQNING FOYDALARIMIYA UCHUN FOYDASIOmega-3 yog‘ kislotalari miya faoliyatini yaxshilaydi, xotirani mustahkamlaydi.YURAK UCHUN FOYDASIYong‘oq yurak-qon tomir tizimini mustahkamlaydi va xolesterinni kamaytiradi.IMMUNITETNI KUCHAYTIRADIAntioksidantlar organizmni kasalliklardan himoya qiladi.SUYAKLAR UCHUN FOYDASIMagniy va fosfor suyaklarni mustahkamlaydi.TERI VA SOCH UCHUN FOYDASIYong‘oq yog‘i terini namlaydi va sochni mustahkamlaydi.QON UCHUN FOYDASITemir moddasi gemoglobinni oshirishga yordam beradi.YONG‘OQNING ZARARLARIJuda ko‘p iste’mol qilish semirishga olib keladiAllergiya chaqirishi mumkinKo‘p yeyish oshqozonni bezovta qilishi mumkinYog‘li bo‘lgani uchun jigar kasalligi borlarga ehtiyot bo‘lish kerakYONG‘OQ VA TIBBIYOTXalq tabobatida yong‘oq:Miya faoliyatini yaxshilashdaImmunitetni oshirishdaYurakni mustahkamlashdaQon uchun foydali mahsulot sifatidaishlatiladi.YONG‘OQ YETISHTIRISHYong‘oq salqin va iliq iqlimda yaxshi o‘sadi. Daraxt uzoq umr ko‘radi (100 yilgacha).YETISHTIRISH SHAROITI:Quyoshli joyUnumdor tuproqO‘rtacha sug‘orishO‘ZBEKISTONDA YONG‘OQO‘zbekistonda yong‘oq tog‘li hududlarda keng tarqalgan. Asosan Toshkent, Andijon, Farg‘ona va Qashqadaryo viloyatlarida yetishtiriladi.YONG‘OQNING OVQATLANISHDAGI O‘RNIYong‘oq quyidagicha iste’mol qilinadi:Gazak sifatidaShirinlik va desertlardaSalatlardaYong‘oq yog‘i sifatidaXamir ovqatlardaYONG‘OQ VA KOSMETOLOGIYAYong‘oq yog‘i kosmetikada:Terini namlashdaSochni mustahkamlashdaAjinlarni kamaytirishdaishlatiladi.Yong‘oq — sog‘liq uchun juda foydali, energiyaga boy va ozuqaviy qiymati yuqori mahsulotdir. U miya, yurak, immunitet va suyaklar uchun muhim oziq manbai hisoblanadi. Me’yorida iste’mol qilinganda organizmni mustahkamlaydi va sog‘liqni yaxshilaydi.
