Zaytun haqidaZaytun (Olea europaea) — qadim zamonlardan beri insoniyat tomonidan yetishtiriladigan eng foydali daraxtlardan biridir. Zaytun mevasi va zaytun moyi oziq-ovqat, tibbiyot va kosmetikada keng qo‘llaniladi. Zaytun daraxti uzoq umr ko‘radi va tinchlik hamda baraka ramzi hisoblanadi. U asosan O‘rta Yer dengizi mamlakatlarida yetishtiriladi.1. ZAYTUNNING KELIB CHIQISHI VA TARIXIZaytunning vatani O‘rta Yer dengizi hududi (Gretsiya, Turkiya, Suriya, Falastin) deb hisoblanadi. Qadimgi yunon va rimliklar zaytun moyini oltindan qimmat deb bilgan. Zaytun daraxti tinchlik ramzi sifatida qadrlangan. Ming yillar davomida zaytun inson oziq-ovqatining muhim qismi bo‘lib kelgan.2. ZAYTUNNING BOTANIK TAVSIFIOila: OleaceaeIlmiy nomi: Olea europaeaO‘simlik turi: doim yashil daraxtBo‘yi: 5–15 metrBarglari: uzun, kumush-yashilMevasi: danakli, yumaloqRangi: yashil, qora, binafshaZaytun daraxti 1000 yilgacha yashashi mumkin.3. ZAYTUNNING TURLARI3.1 Yashil zaytunHali to‘liq pishmagan mevasi. Ta’mi biroz nordon va qattiq.3.2 Qora zaytunTo‘liq pishgan mevasi. Yog‘ miqdori ko‘proq, yumshoqroq.3.3 Stol zaytuniTo‘g‘ridan-to‘g‘ri iste’mol qilish uchun.3.4 Moyli zaytunAsosan zaytun moyi ishlab chiqarish uchun yetishtiriladi.4. ZAYTUNNING TARKIBIZaytun va zaytun moyi quyidagi foydali moddalarga boy:Vitamin EVitamin AVitamin KTemirKalsiyKaliyOmega-9 yog‘ kislotalariAntioksidantlarPolifenollar5. ZAYTUNNING FOYDALI XUSUSIYATLARI5.1 Yurak uchun foydaliZaytun moyi yurak-qon tomir kasalliklari xavfini kamaytiradi.5.2 Antioksidant manbaiHujayralarni qarishdan himoya qiladi.5.3 Qon bosimini me’yorlashtiradiQon aylanishini yaxshilaydi.5.4 Teri va soch uchun foydaliZaytun moyi terini namlaydi, sochni mustahkamlaydi.5.5 Immunitetni kuchaytiradiOrganizmni kasalliklarga qarshi himoya qiladi.5.6 Hazmni yaxshilaydiIchak faoliyatini yaxshilaydi, qabziyatni kamaytiradi.5.7 Yallig‘lanishga qarshiBo‘g‘im og‘riqlari va yallig‘lanishni kamaytiradi.6. ZAYTUNNING ZARARLI TOMONLARIOrtiqcha iste’mol qilinsa:Semirishga olib kelishi mumkin (yog‘li mahsulot)Tuzli zaytun qon bosimini oshirishi mumkinAllergiya chaqirishi mumkinOshqozon bezovta bo‘lishi mumkin.7. ZAYTUNNING OZIQ-OVQATDAGI AHAMIYATIZaytun va zaytun moyi:SalatlarSouslarPizza va fast foodGo‘shtli taomlarNon va pishiriqlarParhez ovqatlardakeng ishlatiladi.Zaytun — eng foydali va qadimiy o‘simliklardan biridir. U oziq-ovqat, tibbiyot va kosmetikada keng qo‘llaniladi. Me’yorida iste’mol qilinganda yurak, teri, hazm va umumiy sog‘liq uchun juda foydali. Zaytun moyi esa sog‘lom yog‘ manbai hisoblanadi.8. ZAYTUN MOYIZaytun moyi eng foydali o‘simlik moylaridan biri hisoblanadi.Turlari:Extra virgin (eng sifatli)VirginTozalangan (refined)Foydasi:Yurakni himoya qiladiXolesterinni kamaytiradiTerini yosh saqlaydiSochni mustahkamlaydi9. ZAYTUN YETISHTIRISHIqlim:Issiq va quruq iqlimda yaxshi o‘sadi.Tuproq:Yengil va yaxshi drenajli tuproq.Sug‘orish:Kam suv talab qiladi.Hosil:5–7 yilda hosil bera boshlaydi.10. ZAYTUNNI SAQLASHQuruq va salqin joydaShisha idishdaQuyoshdan himoyalanganMuzlatkichda uzoq saqlanadi11. XALQ TABOBATIDA ZAYTUNYurak kasalliklarida zaytun moyiIch qotishda 1 qoshiq zaytun moyiTeri quriganda surtiladiSoch to‘kilganda ishlatiladi12. ILMIY TADQIQOTLARZaytun tarkibida:Olein kislotasiPolifenollarAntioksidantlarmavjud bo‘lib, ular:Saraton xavfini kamaytiradiYurakni himoya qiladiYallig‘lanishni kamaytiradi
