Steviya (stevia)ning xususiyatlari

UMUMIY MA’LUMOT

Steviya — tabiiy shirin ta’mga ega bo‘lgan dorivor o‘simlikdir. Uning ilmiy nomi Stevia rebaudiana bo‘lib, murakkabguldoshlar oilasiga mansub hisoblanadi. Bu o‘simlik Janubiy Amerikada, ayniqsa Paraguay hududida qadimdan yetishtirib kelingan. Mahalliy aholi steviya barglarini ichimlik va dorivor damlamalarga qo‘shib iste’mol qilgan. Steviya barglarining shirinligi oddiy shakardan bir necha barobar yuqori, ammo uning kaloriyasi deyarli yo‘q. Shu sababli u sog‘lom turmush tarzini tanlagan insonlar orasida mashhurdir. O‘simlik iliq va nam iqlimni yaxshi ko‘radi hamda unumdor tuproqda yaxshi o‘sadi. Hozirgi kunda steviya ko‘plab mamlakatlarda parhezbop ekin sifatida yetishtirilmoqda. Uning barglari quritilib kukun holiga keltiriladi yoki ekstrakt shaklida ishlab chiqariladi. Steviya tabiiy shakar o‘rnini bosuvchi sifatida oziq-ovqat sanoatida keng qo‘llanadi. U ichimliklar, shirinliklar va parhez mahsulotlari tarkibiga qo‘shiladi. Steviya o‘zining tabiiyligi bilan ajralib turadi. Shu sababli u sun’iy shirinlashtiruvchilarga nisbatan ko‘proq afzal ko‘riladi.

FOYDALARI

Steviya eng avvalo kaloriyasiz shirinlashtiruvchi sifatida qadrlanadi. U vazn nazorat qilishda yordam beradi va ortiqcha yog‘ to‘planishining oldini olishga ko‘maklashadi. Qondagi glyukoza miqdorini keskin oshirmagani sababli u parhez ovqatlanishda keng qo‘llanadi. Steviya organizmda energiya muvozanatini saqlashga yordam beradi. Shuningdek, u qon bosimini me’yorlashtirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Tarkibidagi tabiiy moddalar organizmni erkin radikallardan himoya qiladi. Bu esa qarish jarayonini sekinlashtirishga yordam beradi. Steviya hazm tizimi faoliyatini yaxshilaydi va ichaklarni qo‘llab-quvvatlaydi. U tishlar uchun oddiy shakarga qaraganda xavfsizroq hisoblanadi. Kariyes rivojlanish xavfini kamaytirishga yordam beradi. Sport bilan shug‘ullanuvchilar ham uni shakar o‘rniga ishlatishadi. Steviya organizmga zararli qo‘shimcha kaloriya bermaydi. Shu sababli u sog‘lom turmush tarzida muhim o‘rin tutadi.

ZARARLARI

Steviya me’yorida iste’mol qilinganda xavfsiz mahsulot hisoblanadi. Ammo uni haddan tashqari ko‘p miqdorda iste’mol qilish ayrim noqulayliklarga olib kelishi mumkin. Ba’zi odamlarda allergik reaksiya kuzatilishi ehtimoli mavjud. Qorinda dam bo‘lishi yoki ich ketishi holatlari uchrashi mumkin. Past qon bosimiga ega insonlar ehtiyotkorlik bilan foydalanishlari tavsiya etiladi. Chunki steviya qon bosimini biroz pasaytirishi mumkin. Shuningdek, individual sezgirlik holatlari ham bo‘lishi mumkin. Bolalar va homilador ayollar iste’mol qilishdan oldin mutaxassis bilan maslahatlashganlari ma’qul. Sun’iy qo‘shimchalar aralashtirilgan mahsulotlar esa tabiiy steviya kabi foydali bo‘lmasligi mumkin. Shu sababli mahsulot tarkibiga e’tibor berish zarur. Me’yor asosida foydalanilganda esa steviya ko‘pchilik uchun xavfsizdir.

TURLARI

Steviya murakkabguldoshlar oilasiga mansub o‘simlik bo‘lib, uning eng mashhur turi Stevia rebaudiana hisoblanadi. Aynan shu tur kuchli tabiiy shirinlik xususiyati bilan ajralib turadi va oziq-ovqat sanoatida keng qo‘llanadi. Tabiatda steviya jinsiga mansub 150 dan ortiq tur mavjud bo‘lsa-da, ularning hammasi ham shirin ta’mga ega emas. Yovvoyi turlari ko‘proq tabiiy muhitda uchraydi va amaliy ahamiyati kamroqdir. Madaniy holda yetishtiriladigan navlar esa barg hosildorligi va shirinlik darajasi bilan farqlanadi. Ayrim navlari issiq va nam iqlimda yaxshi o‘sadi, boshqalari esa mo‘tadil sharoitga moslashgan. Selektsiya orqali yaratilgan navlar kasalliklarga chidamliligi bilan ajralib turadi. Sanoatda steviya quritilgan barg, kukun va suyuq ekstrakt shaklida ishlab chiqariladi. Har bir ko‘rinish foydalanish maqsadiga qarab tanlanadi. Shu sababli steviya turli nav va shakllarga ega bo‘lgan qimmatli o‘simlik hisoblanadi. 

SHIFOBAXSH XUSUSIYATLARI

Steviya qadimdan dorivor o‘simlik sifatida qadrlanib kelinadi. Uning eng mashhur turi Stevia rebaudiana barglarida organizm uchun foydali tabiiy birikmalar mavjud. Steviya qondagi glyukoza miqdorini keskin oshirmasligi bilan ajralib turadi va shu jihati bilan sog‘lom ovqatlanishda muhim o‘rin egallaydi. U hazm jarayonini yaxshilashga yordam beradi hamda ichak faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi. Steviya yengil yallig‘lanishga qarshi xususiyatga ega deb hisoblanadi. Ba’zi tadqiqotlarda u qon bosimini me’yorlashtirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi mumkinligi qayd etilgan. Shuningdek, organizmni erkin radikallardan himoya qiluvchi antioksidant xususiyatlari ham mavjud. Steviya og‘iz bo‘shlig‘i salomatligi uchun ham foydali bo‘lib, tishlarga zarar yetkazmaydi. U organizmga ortiqcha kaloriya bermasdan shirin ta’m beradi. Me’yorida iste’mol qilinganda steviya sog‘lom turmush tarzini qo‘llab-quvvatlovchi tabiiy shifobaxsh o‘simlik hisoblanadi. 

 Steviya — tabiiy va foydali shirinlashtiruvchi o‘simlikdir. Uning eng mashhur turi Stevia rebaudiana sog‘lom ovqatlanishda keng qo‘llanadi. Steviya past kaloriyali bo‘lib, shakar o‘rnini bosuvchi sifatida muhim ahamiyatga ega. U hazm jarayonini qo‘llab-quvvatlaydi va organizmga ortiqcha yuklama bermaydi. Shuningdek, antioksidant xususiyatlari tufayli umumiy salomatlikka ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Me’yorida iste’mol qilinganda u xavfsiz va foydali hisoblanadi. Shu sababli steviya sog‘lom turmush tarzini tanlagan insonlar uchun yaxshi tanlovdir. 🌿