UMUMIY MA’LUMOTYantoq — qimmatbaho dorivor o‘simlik bo‘lib, sershovqin va sovuq iqlimlarda keng tarqalgan. Uning ilmiy nomi Juniperus communis bo‘lib, sershira, doimiy yashil barglari va kichik, ko‘k rangli mevalari bilan ajralib turadi. Bu o‘simlik ko‘pincha o‘rmonlar, tog‘ etaklari va toza havoli hududlarda uchraydi. Yantoq qadimdan xalq tabobatida ishlatilib kelgan, uning bargi, po‘sti va mevalari dorivor maqsadda qo‘llaniladi. U quruq va nam iqlimga moslashuvchan bo‘lib, tuproq va iqlim sharoitiga qarab turli navlarda o‘sadi. Yantoq barglari aromatik bo‘lib, ovqat va ichimliklarda lazzat beruvchi sifatida ishlatiladi. Mevalari esa dorivor xususiyatlari bilan mashhur bo‘lib, turli kasalliklarni davolashda yordam beradi. U ko‘pincha mayda daraxt yoki buta ko‘rinishida o‘sadi. Yantoq tabiiy ekotizimda ham muhim rol o‘ynaydi. Shu sababli u nafaqat dorivor, balki tabiiy go‘zallik manbai hisoblanadi.TASNIFIYantoq murakkabguldoshlar oilasiga mansub bo‘lib, Juniperus jinsiga kiradi. Bu o‘simlik buta yoki kichik daraxt ko‘rinishida bo‘ladi. Barglari igna shaklida, ko‘pincha doimiy yashil bo‘ladi. Mevalari kichik, ko‘k yoki qizil rangda bo‘lib, qattiq po‘st bilan o‘ralgan. Yantoq ko‘pincha sershovqin tog‘ etaklari va o‘rmonlarda uchraydi. Tuproq turiga moslashuvchan va quruq iqlimni yaxshi ko‘radi. O‘simlikni ekish va parvarish qilish oson bo‘lib, ko‘p navlari mavjud. Yantoq ekologik tizim uchun ham muhim hisoblanadi.FOYDALI TOMONLARIYantoq mevalari va barglari tarkibida antioksidantlar va flavonoidlar mavjud. U metabolizmni rag‘batlantiradi va hazm jarayonini yaxshilaydi. Qon aylanishini mustahkamlashga yordam beradi va yurak salomatligini qo‘llab-quvvatlaydi. Yantoq immunitetni kuchaytiradi va organizmni erkin radikallardan himoya qiladi. U siydik haydovchi xususiyatga ega bo‘lib, buyrak faoliyatini rag‘batlantiradi. Shuningdek, yantoq oshqozon-ichak muammolarini yengillashtirishda yordam beradi. Tabiiy antiseptik sifatida infektsiyalarga qarshi kurashadi. Ovqatlarga qo‘shilganda ta’m va lazzat beradi. Shu sababli yantoq dorivor va oziq-ovqat sanoatida qadrlanadi.ZARARLARIYantoq mevalarini ortiqcha iste’mol qilish organizmga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. U siydik haydovchi xususiyatga ega bo‘lgani sababli suvsizlanish xavfini oshiradi. Homilador ayollar va buyrak muammosi bo‘lganlar ehtiyotkorlik bilan ishlatishi kerak. Ba’zi odamlarda allergik reaksiya yuz berishi mumkin. Ortikcha miqdorda qabul qilish oshqozon bezovtaligini keltirib chiqaradi. Me’yorida iste’mol qilish xavfsizdir. Uzoq muddatli va ko‘p miqdorda ishlatilsa, qon bosimi pasayishi mumkin. Shu sababli doza va me’yorni saqlash zarur.TURLARIJuniperus jinsiga mansub 50 dan ortiq tur mavjud. Eng ko‘p uchraydiganlari: Juniperus communis, Juniperus oxycedrus va Juniperus virginiana. Har bir turi iqlim va tuproq sharoitiga qarab farq qiladi. Mevalarining rangi va barglarining qalinligi turlarga qarab o‘zgaradi. Ba’zi turlari quruq va tog‘li hududlarda yaxshi o‘sadi, boshqalari nam va mo‘tadil iqlimga moslashgan. Turlar ekologik jihatdan ham ahamiyatlidir. Turli navlari dorivor va oziq-ovqat sanoatida turlicha ishlatiladi. Selektsiya orqali kasalliklarga chidamli navlar yaratilgan.SHIFOBAXSH XUSUSIYATLARIYantoq antioksidant va antiseptik xususiyatga ega. U siydik haydovchi sifatida buyrak faoliyatini rag‘batlantiradi. Hazm jarayonini yaxshilaydi va oshqozon-ichak faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi. Qon aylanishini mustahkamlashga yordam beradi. Immunitetni kuchaytiradi va organizmni erkin radikallardan himoya qiladi. Yantoq infektsiyalarga qarshi kurashda qo‘llaniladi. Mevalari va barglari shamollash va grippni yengillashtirishda ishlatiladi. U yurak salomatligini qo‘llab-quvvatlaydi. Shu sababli yantoq dorivor o‘simlik sifatida qadrlanadi.Yantoq — foydali, shifobaxsh va tabiiy dorivor o‘simlikdir. Barglari, po‘sti va mevalari organizmni to‘yintiradi, immunitetni mustahkamlaydi va hazm jarayonini yaxshilaydi. Shu bilan birga, yantoq siydik haydovchi va antiseptik xususiyatga ega bo‘lib, buyrak va oshqozon faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi. Me’yorida iste’mol qilinsa, u xavfsiz va foydali o‘simlik sifatida kundalik ratsionga kiritilishi mumkin. Turlari va navlariga qarab dorivor va oziq-ovqat maqsadida ishlatiladi, shuning uchun ekish va parvarish qilishda navni tanlash muhimdir.
UMUMIY MA’LUMOTYashil noxat — dukkaklilar oilasiga mansub, to‘yimli va foydali sabzavotdir. Uning ilmiy nomi Pisum sativum bo‘lib, oqsil, vitaminlar va minerallarga boy. Barglari yashil, mayda va nozik tuzilishga ega bo‘lib, hazm jarayonini yaxshilashga yordam beradi. Yashil noxat yurak va qon tomir salomatligini qo‘llab-quvvatlaydi. Shuningdek, bolalar va kattalar uchun quvvat va energiya manbai hisoblanadi. U sog‘lom turmush tarzida kundalik ratsionning muhim qismi bo‘lib, organizmni to‘yintirishda muhim rol o‘ynaydi. Tarkibidagi oqsil va temir mushak va to‘qimalar rivojlanishini rag‘batlantiradi. Yashil noxat antioksidant xususiyatga ega bo‘lib, organizmni erkin radikallardan himoya qiladi. Shu sababli u kundalik ovqatlanishda foydali va to‘yimli sabzavot hisoblanadi.FOYDALI TOMONLARIYashil noxat tarkibida A, C va B guruhi vitaminlari mavjud. Temir va kaliy qon aylanishini yaxshilaydi. Oqsilga boyligi tufayli mushak va to‘qimalarni rivojlantirishga yordam beradi. Hazm jarayonini rag‘batlantiradi va ichak faoliyatini tartibga soladi. Yurak salomatligini qo‘llab-quvvatlaydi. Immunitetni mustahkamlaydi. Organizmni tozalash va energiya berishda muhim rol o‘ynaydi. Vazn nazoratida foydalidir. Bolalar va kattalar uchun quvvat manbai hisoblanadi. Kundalik ratsionga lazzat ham qo‘shadi.Yashil noxat — foydali, to‘yimli va sog‘lom sabzavotdir. U tarkibidagi vitaminlar, minerallar va oqsil tufayli organizmni to‘yintiradi, immunitetni mustahkamlaydi va hazm jarayonini yaxshilaydi. Shuningdek, yurak va qon tomir salomatligini qo‘llab-quvvatlaydi hamda bolalar va kattalar uchun quvvat manbai hisoblanadi. Ortiqcha iste’mol qilinmasa, u xavfsiz va foydali sabzavotdir. Yashil noxatning turli navlari va shakllari mavjud bo‘lib, har biri maqsadga qarab ishlatiladi. Shakarli navlari yangi iste’molga mos bo‘lsa, donli navlari uzoq saqlash va konserva qilish uchun qulaydir. Me’yorida iste’mol qilinsa, yashil noxat kundalik ratsionni to‘yintiruvchi va shifobaxsh o‘simlik sifatida ahamiyatli o‘rin egallaydi. ZARARLARIOrtiqcha iste’mol qilish qorinda noqulaylik keltirishi mumkin. Ba’zi hollarda gaz to‘planishi yuz beradi. Allergik reaksiya ehtimoli mavjud. Ich ketishi yoki oshqozon bezovtaligi kuzatilishi mumkin. Past hazm qiluvchi kishilarga og‘irlik tug‘dirishi mumkin. Homilador ayollar me’yorida iste’mol qilishi tavsiya etiladi. Ba’zi dorilar bilan o‘zaro ta’sir ehtimoli mavjud. Ortiqcha iste’mol vitaminlar va minerallarning muvozanatini buzishi mumkin. Me’yor asosida ishlatish zarur. Shu bilan birga, xavfsiz va foydali sabzavot hisoblanadi.TASNIFIYashil noxat dukkaklilar oilasiga kiradi. U Pisum sativum ilmiy nomi bilan tanilgan. O‘simlik bir yillik yoki ko‘p yillik bo‘lishi mumkin. Barglari mayda, gul va dukkaklari oziq-ovqatda keng qo‘llaniladi. Shakarli va donli navlarga bo‘linadi. Shakarli navlari yangi holda iste’mol qilinadi. Donli navlari esa quritilib saqlanishi mumkin. Navlar hosildorligi, barg hajmi va shirinlik darajasida farq qiladi. Nav tanlash ekish va parvarish uchun muhimdir. Tuproq va iqlim sharoitiga qarab navlar moslashtiriladi.TURLARIYashil noxatning eng mashhur turlari shakarli va donli navlardir. Shakarli turi yangi iste’mol uchun mos keladi. Donli turi esa uzoq saqlash va konserva qilish uchun ishlatiladi. Ba’zi yovvoyi turlari tabiiy muhitda uchraydi. Ularning shirinlik darajasi past bo‘ladi. Madaniy holda yetishtiriladigan navlari ko‘proq tarqalgan. Navlar barg hajmi va hosildorligi bilan farq qiladi. Selektsiya orqali kasalliklarga chidamli navlar yaratilgan. Turli navlar iqlimga moslashuvchanlik bo‘yicha farq qiladi. Shu sababli navni tanlash ekish va parvarish uchun muhimdir.SHIFOBAXSH XUSUSIYATLARIYashil noxat organizmni tozalashga yordam beradi. Hazm jarayonini yaxshilaydi va ichak faoliyatini rag‘batlantiradi. Kamqonlikni kamaytirishga yordam beradi. Vitamin va minerallari bilan immunitetni mustahkamlaydi. Qon aylanishini yaxshilashga ko‘maklashadi. Moddalar almashinuvini tezlashtiradi. Ortiqcha toksinlardan organizmni himoya qiladi. Yurak va qon tomir faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi. Bolalar va kattalar uchun foydali tabiiy oziq-ovqatdir. Shu sababli me’yorida iste’mol qilinganda xavfsiz va foydali o‘simlik hisoblanadi.
UMUMIY MA’LUMOTSteviya — tabiiy shirin ta’mga ega bo‘lgan dorivor o‘simlikdir. Uning ilmiy nomi Stevia rebaudiana bo‘lib, murakkabguldoshlar oilasiga mansub hisoblanadi. Bu o‘simlik Janubiy Amerikada, ayniqsa Paraguay hududida qadimdan yetishtirib kelingan. Mahalliy aholi steviya barglarini ichimlik va dorivor damlamalarga qo‘shib iste’mol qilgan. Steviya barglarining shirinligi oddiy shakardan bir necha barobar yuqori, ammo uning kaloriyasi deyarli yo‘q. Shu sababli u sog‘lom turmush tarzini tanlagan insonlar orasida mashhurdir. O‘simlik iliq va nam iqlimni yaxshi ko‘radi hamda unumdor tuproqda yaxshi o‘sadi. Hozirgi kunda steviya ko‘plab mamlakatlarda parhezbop ekin sifatida yetishtirilmoqda. Uning barglari quritilib kukun holiga keltiriladi yoki ekstrakt shaklida ishlab chiqariladi. Steviya tabiiy shakar o‘rnini bosuvchi sifatida oziq-ovqat sanoatida keng qo‘llanadi. U ichimliklar, shirinliklar va parhez mahsulotlari tarkibiga qo‘shiladi. Steviya o‘zining tabiiyligi bilan ajralib turadi. Shu sababli u sun’iy shirinlashtiruvchilarga nisbatan ko‘proq afzal ko‘riladi.FOYDALARISteviya eng avvalo kaloriyasiz shirinlashtiruvchi sifatida qadrlanadi. U vazn nazorat qilishda yordam beradi va ortiqcha yog‘ to‘planishining oldini olishga ko‘maklashadi. Qondagi glyukoza miqdorini keskin oshirmagani sababli u parhez ovqatlanishda keng qo‘llanadi. Steviya organizmda energiya muvozanatini saqlashga yordam beradi. Shuningdek, u qon bosimini me’yorlashtirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Tarkibidagi tabiiy moddalar organizmni erkin radikallardan himoya qiladi. Bu esa qarish jarayonini sekinlashtirishga yordam beradi. Steviya hazm tizimi faoliyatini yaxshilaydi va ichaklarni qo‘llab-quvvatlaydi. U tishlar uchun oddiy shakarga qaraganda xavfsizroq hisoblanadi. Kariyes rivojlanish xavfini kamaytirishga yordam beradi. Sport bilan shug‘ullanuvchilar ham uni shakar o‘rniga ishlatishadi. Steviya organizmga zararli qo‘shimcha kaloriya bermaydi. Shu sababli u sog‘lom turmush tarzida muhim o‘rin tutadi.ZARARLARISteviya me’yorida iste’mol qilinganda xavfsiz mahsulot hisoblanadi. Ammo uni haddan tashqari ko‘p miqdorda iste’mol qilish ayrim noqulayliklarga olib kelishi mumkin. Ba’zi odamlarda allergik reaksiya kuzatilishi ehtimoli mavjud. Qorinda dam bo‘lishi yoki ich ketishi holatlari uchrashi mumkin. Past qon bosimiga ega insonlar ehtiyotkorlik bilan foydalanishlari tavsiya etiladi. Chunki steviya qon bosimini biroz pasaytirishi mumkin. Shuningdek, individual sezgirlik holatlari ham bo‘lishi mumkin. Bolalar va homilador ayollar iste’mol qilishdan oldin mutaxassis bilan maslahatlashganlari ma’qul. Sun’iy qo‘shimchalar aralashtirilgan mahsulotlar esa tabiiy steviya kabi foydali bo‘lmasligi mumkin. Shu sababli mahsulot tarkibiga e’tibor berish zarur. Me’yor asosida foydalanilganda esa steviya ko‘pchilik uchun xavfsizdir.TURLARISteviya murakkabguldoshlar oilasiga mansub o‘simlik bo‘lib, uning eng mashhur turi Stevia rebaudiana hisoblanadi. Aynan shu tur kuchli tabiiy shirinlik xususiyati bilan ajralib turadi va oziq-ovqat sanoatida keng qo‘llanadi. Tabiatda steviya jinsiga mansub 150 dan ortiq tur mavjud bo‘lsa-da, ularning hammasi ham shirin ta’mga ega emas. Yovvoyi turlari ko‘proq tabiiy muhitda uchraydi va amaliy ahamiyati kamroqdir. Madaniy holda yetishtiriladigan navlar esa barg hosildorligi va shirinlik darajasi bilan farqlanadi. Ayrim navlari issiq va nam iqlimda yaxshi o‘sadi, boshqalari esa mo‘tadil sharoitga moslashgan. Selektsiya orqali yaratilgan navlar kasalliklarga chidamliligi bilan ajralib turadi. Sanoatda steviya quritilgan barg, kukun va suyuq ekstrakt shaklida ishlab chiqariladi. Har bir ko‘rinish foydalanish maqsadiga qarab tanlanadi. Shu sababli steviya turli nav va shakllarga ega bo‘lgan qimmatli o‘simlik hisoblanadi. SHIFOBAXSH XUSUSIYATLARISteviya qadimdan dorivor o‘simlik sifatida qadrlanib kelinadi. Uning eng mashhur turi Stevia rebaudiana barglarida organizm uchun foydali tabiiy birikmalar mavjud. Steviya qondagi glyukoza miqdorini keskin oshirmasligi bilan ajralib turadi va shu jihati bilan sog‘lom ovqatlanishda muhim o‘rin egallaydi. U hazm jarayonini yaxshilashga yordam beradi hamda ichak faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi. Steviya yengil yallig‘lanishga qarshi xususiyatga ega deb hisoblanadi. Ba’zi tadqiqotlarda u qon bosimini me’yorlashtirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi mumkinligi qayd etilgan. Shuningdek, organizmni erkin radikallardan himoya qiluvchi antioksidant xususiyatlari ham mavjud. Steviya og‘iz bo‘shlig‘i salomatligi uchun ham foydali bo‘lib, tishlarga zarar yetkazmaydi. U organizmga ortiqcha kaloriya bermasdan shirin ta’m beradi. Me’yorida iste’mol qilinganda steviya sog‘lom turmush tarzini qo‘llab-quvvatlovchi tabiiy shifobaxsh o‘simlik hisoblanadi. Steviya — tabiiy va foydali shirinlashtiruvchi o‘simlikdir. Uning eng mashhur turi Stevia rebaudiana sog‘lom ovqatlanishda keng qo‘llanadi. Steviya past kaloriyali bo‘lib, shakar o‘rnini bosuvchi sifatida muhim ahamiyatga ega. U hazm jarayonini qo‘llab-quvvatlaydi va organizmga ortiqcha yuklama bermaydi. Shuningdek, antioksidant xususiyatlari tufayli umumiy salomatlikka ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Me’yorida iste’mol qilinganda u xavfsiz va foydali hisoblanadi. Shu sababli steviya sog‘lom turmush tarzini tanlagan insonlar uchun yaxshi tanlovdir. 🌿
UMUMIY MA’LUMOTShivit — xushbo‘y hidga ega bo‘lgan, ko‘katlar turkumiga kiruvchi bir yillik o‘simlikdir. U qadim zamonlardan beri insonlar tomonidan oziq-ovqat va tabobatda keng qo‘llanib kelinadi. Shivitning barglari mayin, ingichka va yashil rangda bo‘lib, o‘ziga xos yoqimli hid taratadi. Odatda u ovqatlarga, ayniqsa sho‘rva, salat, somsa va turli sabzavotli taomlarga qo‘shilib, ularga lazzat va foyda bag‘ishlaydi. Shivit tarkibida A va C vitaminlari, temir, kaliy, kalsiy hamda foliy kislotasi kabi muhim moddalar mavjud.FOYDALARIShivit ovqat hazm qilish jarayonini yaxshilaydi, ichak faoliyatini tartibga soladi va ishtahani ochadi. U asab tizimini tinchlantirib, uyquni yaxshilashga yordam beradi hamda charchoqni kamaytiradi. Shamollash va yo‘tal paytida organizmni mustahkamlovchi tabiiy vosita hisoblanadi. Shivit urug‘i ham foydali bo‘lib, oshqozon va ichak faoliyatini yaxshilaydi, gaz to‘planishini kamaytiradi hamda siydik haydovchi xususiyatga ega. Bundan tashqari, u organizmni zararli moddalardan tozalashga yordam beradi.ZARARLARIShivit me’yoridan ortiq iste’mol qilinganda ayrim odamlarda bosh aylanishi, allergik holat yoki qon bosimining pasayishi kuzatilishi mumkin. Juda ko‘p iste’mol qilish organizmga noqulaylik tug‘dirishi ehtimoli bor. Ayniqsa, homilador ayollar shivitni ko‘p miqdorda iste’mol qilmasliklari tavsiya etiladi. Me’yorida iste’mol qilinganda esa u xavfsiz va foydali ko‘kat hisoblanadi.TASNIFI VA TURLARIShivit soyabonguldoshlar oilasiga mansub o‘simlikdir. Uning eng ko‘p uchraydigan turlari oddiy shivit va xushbo‘y shivit hisoblanadi. Har ikkala turi ham oziq-ovqat va tabobatda keng qo‘llanadi. Barglari nozik va mayda bo‘lib, urug‘lari ham dorivor xususiyatga ega.QAYERDA UCHRAYDIShivit unumdor va nam tuproqli joylarda yaxshi o‘sadi. U asosan tomorqalarda, bog‘larda va sabzavot ekinlari orasida yetishtiriladi. Shivit Markaziy Osiyo, Kavkaz, Yevropa va O‘rta yer dengizi hududlarida keng tarqalgan bo‘lib, iliq iqlimni yoqtiradi.SHIFOBAXSHLIGITabobatda shivit yallig‘lanishga qarshi, siydik haydovchi va organizmni tozalovchi vosita sifatida qadrlanadi. U immunitetni mustahkamlashga, oshqozon-ichak faoliyatini yaxshilashga va asabni tinchlantirishga yordam beradi. Shivitdan tayyorlangan damlama va choylar xalq tabobatida keng qo‘llanadi. Xulosa qilib aytganda, shivit — foydali, shifobaxsh va kundalik ovqatlanishda muhim o‘rin tutadigan qimmatli ko‘katdir. Xulosa qilib aytganda, shivit — organizm uchun foydali, xushbo‘y va shifobaxsh ko‘katlardan biridir. U ovqat hazmini yaxshilaydi, asabni tinchlantiradi, immunitetni mustahkamlaydi hamda organizmni tozalashga yordam beradi. Me’yorida iste’mol qilinganda shivit sog‘liq uchun foydali bo‘lib, kundalik ovqatlanishda muhim o‘rin tutadi. Ortiqcha iste’moldan saqlanish esa salomatlik uchun yanada foydali hisoblanadi.
SHALFEY HAQIDA UMUMIY MA’LUMOTShalfey — qadim zamonlardan beri dorivor o‘simlik sifatida ishlatib kelinayotgan, xushbo‘y hidli va shifobaxsh xususiyatlarga ega o‘simlikdir. U yalpizdoshlar oilasiga mansub bo‘lib, ko‘p yillik yarim butasimon o‘simlik hisoblanadi. Shalfey asosan iliq va quyoshli iqlimni yaxshi ko‘radi, shu sababli u O‘rta yer dengizi hududlari, Yevropa, Kavkaz, Markaziy Osiyo va ayrim issiq mintaqalarda keng tarqalgan. O‘zbekistonda ham u dorivor o‘simlik sifatida ekiladi va ba’zi hududlarda tabiiy holda uchraydi.Shalfeyning bo‘yi odatda 40–80 santimetrgacha yetadi. Barglari cho‘zinchoq, biroz tukli va kulrang-yashil rangda bo‘ladi. Gullari mayda, ko‘pincha binafsha yoki ko‘kimtir rangda bo‘lib, boshoqsimon to‘plam hosil qilib o‘sadi. O‘simlikning eng qimmatli qismi — uning barglari hisoblanadi. Aynan barglari tarkibida efir moylari, vitaminlar va shifobaxsh moddalar ko‘p bo‘ladi.Shalfey tarkibida efir moylari, flavonoidlar, tanin moddalar, vitaminlar (A, C, K), temir, kalsiy va antioksidantlar mavjud. Shu sababli u xalq tabobatida ham, zamonaviy tibbiyotda ham keng qo‘llanadi. Shalfey choy, damlama, qaynatma va moy shaklida ishlatiladi.SHALFEYNING FOYDALI XUSUSIYATLARIShalfey organizm uchun juda foydali dorivor o‘simlik hisoblanadi. Avvalo, u kuchli yallig‘lanishga qarshi xususiyatga ega. Shalfey tomoq og‘rig‘i, shamollash va og‘iz bo‘shlig‘i yallig‘lanishida foydali hisoblanadi. Shalfey damlamasi bilan tomoq chayish og‘riqni kamaytiradi va mikroblarni yo‘q qilishga yordam beradi.Shalfey asab tizimini tinchlantiradi. Stress, bezovtalik va charchoqda shalfey choyi ichish foydali. U tanani bo‘shashtiradi, asabiylikni kamaytiradi va uyquni yaxshilaydi. Shu sababli shalfey aromaterapiyada ham ishlatiladi.Shalfey hazm tizimi uchun ham foydali. U oshqozonni mustahkamlaydi, hazmni yaxshilaydi, qorin dam bo‘lishini kamaytiradi va ichak faoliyatini tartibga soladi. Shalfey damlamasi ichak yallig‘lanishini kamaytiradi va oshqozonni tinchlantiradi.Shalfey immunitetni mustahkamlaydi. U organizmni mikroblardan himoya qiladi, shamollash va virusli kasalliklarda foydali. Shalfey organizmni tozalashga yordam beradi va umumiy sog‘liqni yaxshilaydi.Teri uchun ham shalfey juda foydali. U yaralarni tez bitiradi, terini tozalaydi, yallig‘lanishni kamaytiradi va husnbuzarlarga qarshi yordam beradi. Shalfey qaynatmasi bilan yuz yuvilsa, teri silliq va toza bo‘ladi.QAYSI KASALLIKLARGA SHIFOShalfey ko‘plab kasalliklarda yordamchi dorivor o‘simlik hisoblanadi. U tomoq og‘rig‘i, angina, stomatit va og‘iz yallig‘lanishida foydali. Shalfey damlamasi bilan tomoq va og‘izni chayish og‘riqni kamaytiradi va yallig‘lanishni yo‘q qiladi.Shamollash, gripp va yo‘talda ham shalfey foydali. U balg‘amni ko‘chirishga yordam beradi, tomoqni yumshatadi va nafas yo‘llarini tozalaydi. Shalfey choyi immunitetni oshiradi va organizmni mustahkamlaydi.Hazm tizimi kasalliklarida ham shalfey foydali. Gastrit, ichak yallig‘lanishi, qorin dam bo‘lishi va hazm buzilishida shalfey damlamasi ichish tavsiya etiladi. U oshqozonni tinchlantiradi va ichak faoliyatini yaxshilaydi.Shalfey asab tizimi muammolarida ham foydali. Stress, uyqusizlik, asabiylik va charchoqda shalfey tabiiy tinchlantiruvchi vosita hisoblanadi. U tanani bo‘shashtiradi va kayfiyatni yaxshilaydi.SHALFEYNING ZARARLI TOMONLARIShalfey foydali bo‘lishiga qaramay, uni me’yoridan ortiq iste’mol qilish tavsiya etilmaydi. Juda ko‘p iste’mol qilinsa, bosh aylanishi, allergik reaksiya yoki oshqozon bezovtaligi yuzaga kelishi mumkin. Ba’zi insonlarda shalfeyga individual sezuvchanlik bo‘lishi mumkin.Homilador ayollar shalfeyni ko‘p miqdorda iste’mol qilmasligi kerak. Shuningdek, qon bosimi past bo‘lgan insonlar shalfeyni ehtiyotkorlik bilan ishlatishi lozim.SHALFEYNING TURLARIShalfeyning bir nechta turlari mavjud bo‘lib, ular hid, barg shakli va dorivor xususiyatlariga qarab farqlanadi. Eng mashhur turi dorivor shalfey bo‘lib, u tibbiyot va xalq tabobatida keng qo‘llanadi. Bu tur barglari kulrang-yashil rangda va kuchli hidga ega bo‘ladi.Yana manzarali shalfey turi ham mavjud bo‘lib, u ko‘proq bog‘larni bezash uchun ekiladi. Bu tur gullari yorqin rangda bo‘lib, dekorativ ko‘rinishga ega. Ba’zi shalfey navlari kuchli efir moyiga ega bo‘lib, kosmetika va aromaterapiyada ishlatiladiEHTIYOT CHORALARIShalfeyni dorivor maqsadda ishlatishda me’yorni saqlash muhim. Uni haddan tashqari ko‘p iste’mol qilish tavsiya etilmaydi. Agar allergiya yoki noqulaylik sezilsa, iste’molni to‘xtatish kerak. Homilador, surunkali kasalligi bor yoki doimiy dori ichadigan insonlar shalfeyni muntazam ishlatishdan oldin mutaxassis bilan maslahatlashgani ma’qul.Shalfey — dorivor, xushbo‘y va juda foydali o‘simliklardan biridir. U yallig‘lanishga qarshi kurashadi, immunitetni mustahkamlaydi, asab tizimini tinchlantiradi va ko‘plab kasalliklarda yordam beradi. To‘g‘ri va me’yorida ishlatilsa, shalfey sog‘liq uchun katta foyda keltiradi. Shu sababli u xalq tabobati va zamonaviy tibbiyotda muhim o‘rin egallaydi.
ARAB XURMOSI HAQIDA UMUMIY MA’LUMOTArab xurmosi — qadim zamonlardan beri insoniyat tomonidan iste’mol qilinib kelinayotgan eng foydali va to‘yimli mevalardan biridir. U asosan issiq iqlimda o‘sadigan xurmo daraxtining mevasi bo‘lib, Yaqin Sharq, Shimoliy Afrika va Arab mamlakatlarida keng tarqalgan. Arab xurmosi ming yillar davomida nafaqat oziq-ovqat sifatida, balki dorivor mahsulot sifatida ham qadrlanib kelgan. Hozirgi kunda u dunyoning ko‘plab mamlakatlarida sevib iste’mol qilinadi.Xurmo daraxti baland bo‘yli, uzoq umr ko‘radigan daraxt hisoblanadi va ba’zan 20–30 metr balandlikkacha o‘sadi. Uning mevasi cho‘zinchoq shaklda bo‘lib, rangi och jigarrangdan to‘q jigarranggacha bo‘ladi. Arab xurmosi yumshoq, shirador va juda to‘yimli bo‘ladi. U yangi holda ham, quritilgan holda ham iste’mol qilinadi. Quritilgan xurmo uzoq saqlanish xususiyatiga ega bo‘lib, energiya manbai sifatida qadrlanadi.Arab xurmosi tarkibida ko‘plab foydali moddalar mavjud. U vitaminlar (A, B guruhi, C), kaliy, magniy, temir, fosfor, tolalar va tabiiy shakar (glyukoza, fruktoza) ga boy. Shu sababli u tez energiya beradi, organizmni mustahkamlaydi va umumiy sog‘liq uchun foydali hisoblanadi.ARAB XURMOSINING FOYDALI XUSUSIYATLARIArab xurmosi organizm uchun juda foydali meva hisoblanadi. Avvalo, u kuchli energiya manbai bo‘lib, tanani tez quvvatlantiradi. Charchoq, holsizlik va kuchsizlanishda xurmo iste’mol qilish foydali. U sportchilar va jismoniy mehnat qiladigan insonlar uchun ayniqsa foydalidir.Xurmo yurak va qon tomir tizimi uchun juda foydali. Undagi kaliy yurak faoliyatini mustahkamlaydi, qon bosimini me’yorlashtirishga yordam beradi va yurak urishini tartibga soladi. Shuningdek, xurmo qon aylanishini yaxshilaydi va organizmni foydali minerallar bilan ta’minlaydi.Arab xurmosi hazm tizimi uchun ham foydali. Undagi tolalar ichak faoliyatini yaxshilaydi, qabziyatni kamaytiradi va ichaklarni tozalashga yordam beradi. Xurmo oshqozonni tinchlantiradi va hazmni yengillashtiradi.Immunitetni mustahkamlashda ham xurmo muhim rol o‘ynaydi. U organizmni vitamin va antioksidantlar bilan boyitadi, shamollash va infeksiyalarga qarshi kurashishda yordam beradi. Xurmo muntazam iste’mol qilinsa, organizmning umumiy qarshiligi oshadi.Xurmo suyaklar uchun ham foydali. Undagi kalsiy va fosfor suyaklarni mustahkamlaydi, tishlarni sog‘lom saqlashga yordam beradi. Shuningdek, xurmo asab tizimini tinchlantiradi, stressni kamaytiradi va uyquni yaxshilaydi.QAYSI KASALLIKLARGA SHIFOArab xurmosi ko‘plab kasalliklarda foydali oziq hisoblanadi. U kamqonlikda foydali, chunki tarkibida temir moddasi mavjud bo‘lib, qon hosil bo‘lishiga yordam beradi. Xurmo kamqonlikdan aziyat chekadigan insonlarga tavsiya etiladi.Yurak kasalliklarida ham xurmo foydali. U yurak mushagini mustahkamlaydi, qon tomirlarni qo‘llab-quvvatlaydi va yurak faoliyatini yaxshilaydi. Qon bosimi muammolarida ham xurmo foydali hisoblanadi.Hazm tizimi muammolarida xurmo yaxshi yordam beradi. Qabziyat, ichak sustligi va hazm buzilishida xurmo ichaklarni faol ishlashiga yordam beradi. U oshqozonni yumshoq tozalaydi va ichak faoliyatini me’yorlashtiradi.Holsizlik va quvvat yetishmasligida xurmo tez energiya beradi. U kasallikdan keyingi tiklanish davrida ham foydali. Shuningdek, xurmo immunitetni oshiradi va organizmni mustahkamlaydi.ARAB XURMOSINING ZARARLI TOMONLARIArab xurmosi foydali bo‘lishiga qaramay, uni me’yoridan ortiq iste’mol qilish tavsiya etilmaydi. Chunki unda tabiiy shakar miqdori ko‘p. Juda ko‘p iste’mol qilinsa, vazn ortishi yoki qonda shakar miqdori oshishi mumkin. Shu sababli qandli diabeti bor insonlar xurmoni ehtiyotkorlik bilan iste’mol qilishi kerak.Ba’zi insonlarda xurmo allergik reaksiya yoki oshqozon bezovtaligini keltirib chiqarishi mumkin. Shuningdek, haddan tashqari ko‘p iste’mol qilish ich ketishiga sabab bo‘lishi mumkin.ARAB XURMOSINING TURLARIArab xurmosining ko‘plab turlari mavjud bo‘lib, ular hajmi, rangi, shirinligi va yumshoqligiga qarab farqlanadi. Ba’zi turlari juda yumshoq va shirador bo‘lsa, ayrimlari qattiqroq va kamroq shirin bo‘ladi. Eng mashhur turlari yumshoq, karamelga o‘xshash ta’mli xurmolar bo‘lib, ular ko‘pincha yangi holda iste’mol qilinadi.Quritilgan xurmo turlari ham mavjud bo‘lib, ular uzoq saqlanadi va energiya manbai sifatida ishlatiladi. Ayrim yirik navlari juda to‘yimli bo‘lib, tarkibida shakar va minerallar ko‘p bo‘ladi. Har bir xurmo turi o‘ziga xos ta’m va foydali xususiyatlarga ega.EHTIYOT CHORALARIArab xurmosini me’yorida iste’mol qilish muhim. Kuniga o‘rtacha 3–5 dona iste’mol qilish yetarli hisoblanadi. Qandli diabet, ortiqcha vazn yoki oshqozon muammosi bor insonlar xurmoni ko‘p iste’mol qilmasligi kerak. Agar allergiya yoki noqulaylik sezilsa, iste’molni to‘xtatish tavsiya etiladi.Arab xurmosi — juda to‘yimli, shifobaxsh va foydali mevalardan biridir. U organizmga energiya beradi, yurak va hazm tizimini mustahkamlaydi, immunitetni oshiradi va umumiy sog‘liqni yaxshilaydi. To‘g‘ri va me’yorida iste’mol qilinsa, arab xurmosi sog‘liq uchun katta foyda keltiradi. Shu sababli u kundalik ratsionda foydali tabiiy oziq sifatida muhim o‘rin egallaydi.
ARPABODIYON Arpabodiyon — dorivor va ziravor sifatida qadim zamonlardan beri ishlatib kelinayotgan foydali o‘simliklardan biridir. U soyabonguldoshlar oilasiga mansub bo‘lib, asosan bir yillik o‘t o‘simlik hisoblanadi. Arpabodiyon iliq iqlimni yaxshi ko‘radi va Markaziy Osiyo, Yevropa hamda O‘rta yer dengizi hududlarida keng tarqalgan. O‘zbekistonda ham u tomorqalarda, bog‘larda va dorivor o‘simlik sifatida yetishtiriladi.Arpabodiyonning bo‘yi odatda 40–80 santimetrgacha yetadi. Poyasi tik o‘sadi, barglari ingichka va patsimon bo‘ladi. Gullari mayda, sariq rangda bo‘lib, soyabonsimon to‘plam hosil qiladi. O‘simlikning eng qimmatli qismi — uning urug‘lari hisoblanadi. Arpabodiyon urug‘lari o‘ziga xos yoqimli hidga ega bo‘lib, tarkibida ko‘plab shifobaxsh moddalar mavjud.Arpabodiyon tarkibida efir moylari, flavonoidlar, vitaminlar (A, C), kalsiy, temir, magniy va antioksidantlar mavjud. Ayniqsa, uning tarkibidagi anetol moddasi oshqozon va ichak faoliyatiga foydali ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli arpabodiyon nafaqat ziravor, balki dorivor o‘simlik sifatida ham keng qo‘llanadi. U choy, damlama, qaynatma va ziravor sifatida ishlatiladi.ARPABODIYONNING FOYDALI XUSUSIYATLARIArpabodiyon organizm uchun juda foydali o‘simlik hisoblanadi. Avvalo, u hazm tizimini yaxshilaydi. Arpabodiyon urug‘i oshqozonni mustahkamlaydi, ishtahani ochadi, qorin dam bo‘lishini kamaytiradi va ichak faoliyatini me’yorlashtiradi. Shu sababli u ko‘pincha ovqat hazm qilish muammolarida tavsiya etiladi.Arpabodiyon ichak spazmini kamaytiradi va ichaklarni tinchlantiradi. U gaz yig‘ilishini kamaytiradi, qorin og‘rig‘ini yengillashtiradi va ich ketishda yordam beradi. Ayniqsa, bolalarda qorin dam bo‘lishida arpabodiyon damlamasi foydali hisoblanadi.Arpabodiyon shamollash va nafas yo‘llari kasalliklarida ham foydali. U balg‘am ko‘chirishga yordam beradi, tomoqni yumshatadi va yo‘talni kamaytiradi. Arpabodiyon choyi immunitetni mustahkamlaydi va organizmni sovuqdan himoya qiladi.Yurak va qon tomir tizimi uchun ham arpabodiyon foydali. U qon aylanishini yaxshilaydi, organizmni zararli moddalardan tozalaydi va antioksidant xususiyatga ega. Shuningdek, arpabodiyon yengil siydik haydovchi xususiyatga ega bo‘lib, organizmdan ortiqcha suyuqlikni chiqarishga yordam beradi.Arpabodiyon asab tizimini tinchlantiradi. U stress, charchoq va bezovtalikni kamaytiradi, uyquni yaxshilaydi. Shu sababli arpabodiyon choyi kechqurun ichilsa, tanani bo‘shashtiradi va dam olishga yordam beradi.SHIFOBAXSH XUSUSIYATIArpabodiyon ko‘plab kasalliklarda yordamchi dorivor o‘simlik sifatida ishlatiladi. U oshqozon va ichak kasalliklarida foydali. Gastrit, ichak spazmi, qorin dam bo‘lishi va hazm buzilishida arpabodiyon damlamasi ichish tavsiya etiladi. U ichaklarni tinchlantiradi va og‘riqni kamaytiradi.Shamollash, yo‘tal va bronxitda ham arpabodiyon foydali. U balg‘amni ko‘chirishga yordam beradi, nafas yo‘llarini ochadi va tomoq og‘rig‘ini kamaytiradi. Arpabodiyon choyi sovuq tegishda foydali tabiiy vosita hisoblanadi.Buyrak va siydik yo‘llari uchun ham arpabodiyon foydali. U yengil siydik haydovchi xususiyatga ega bo‘lib, organizmdan ortiqcha tuz va suyuqlikni chiqarishga yordam beradi. Shuningdek, u organizmni tozalashga yordam beradi.Ayollar salomatligi uchun ham arpabodiyon foydali. U organizmni mustahkamlaydi, umumiy holatni yaxshilaydi va tanani quvvatlantiradi.ARPABODIYONNING ZARARLI TOMONLARIArpabodiyon foydali bo‘lsa-da, uni me’yoridan ortiq iste’mol qilish tavsiya etilmaydi. Juda ko‘p iste’mol qilinsa, allergik reaksiya yoki oshqozon bezovtaligi yuzaga kelishi mumkin. Ba’zi insonlarda arpabodiyonga individual sezuvchanlik bo‘lishi mumkin.Homilador ayollar arpabodiyonni ko‘p miqdorda iste’mol qilmasligi kerak. Shuningdek, past qon bosimiga ega insonlar uni me’yorida ishlatishi lozim.ARPABODIYONNING TURLARIArpabodiyonning bir nechta navlari mavjud bo‘lib, ular urug‘ining kattaligi, hidi va efir moyi miqdoriga qarab farqlanadi. Eng keng tarqalgan turi oddiy arpabodiyon bo‘lib, u dorivor va oshxona maqsadida ishlatiladi. Bu tur urug‘lari o‘rtacha kattalikda, hidi yoqimli va shifobaxsh xususiyatga ega.Yirik urug‘li arpabodiyon turi ham mavjud bo‘lib, u ko‘proq dorivor maqsadlarda ishlatiladi. Bu navda efir moyi miqdori ko‘proq bo‘ladi. Shuningdek, mayda urug‘li navlari ham mavjud bo‘lib, ular ko‘proq ziravor sifatida ishlatiladi.Ba’zi navlari issiq iqlimga chidamli bo‘lsa, ayrimlari sovuqqa chidamli bo‘ladi. Shu sababli arpabodiyon turli hududlarda yetishtiriladi va har bir nav o‘ziga xos foydali xususiyatlarga ega.Arpabodiyon — dorivor, xushbo‘y va juda foydali o‘simliklardan biridir. U hazmni yaxshilaydi, immunitetni mustahkamlaydi, shamollashda yordam beradi va organizmni tozalaydi. To‘g‘ri va me’yorida ishlatilsa, arpabodiyon sog‘liq uchun katta foyda keltiradi. Shu sababli u xalq tabobati va kundalik hayotda muhim o‘rin egallaydi.EHTIYOT CHORALARIArpabodiyonni dorivor maqsadda ishlatishda me’yorni saqlash muhim. Kuniga haddan tashqari ko‘p iste’mol qilish tavsiya etilmaydi. Agar allergiya yoki noqulaylik sezilsa, iste’molni to‘xtatish kerak. Homilador va surunkali kasalligi bor insonlar arpabodiyonni muntazam dorivor sifatida ishlatishdan oldin mutaxassis bilan maslahatlashgani ma’qul.
RAYHON HAQIDA UMUMIY MA’LUMOTRayhon — xushbo‘y hidli, dorivor va oziq-ovqatda keng qo‘llaniladigan o‘simliklardan biridir. U qadim zamonlardan beri Sharq tabobati va xalq davosida ishlatilib kelinadi. Rayhon yalpizdoshlar oilasiga mansub bo‘lib, issiq va quyoshli iqlimni yaxshi ko‘radigan bir yillik o‘t o‘simlik hisoblanadi. U Markaziy Osiyo, Hindiston, Eron va O‘rta yer dengizi hududlarida keng tarqalgan. O‘zbekistonda rayhon ko‘pincha tomorqalarda, bog‘larda va issiq hududlarda o‘stiriladi.Rayhonning bo‘yi odatda 30–60 santimetrgacha yetadi. Barglari yumaloq yoki cho‘zinchoq, silliq va yashil yoki binafsha rangda bo‘ladi. Gullari mayda, oq yoki och binafsha rangda bo‘lib, boshoqsimon shaklda o‘sadi. Rayhonning eng asosiy boyligi — uning tarkibidagi efir moylari bo‘lib, aynan shu modda unga yoqimli hid va shifobaxsh xususiyat beradi. Rayhon yangi holda ham, quritilgan holda ham ishlatiladi.Rayhon tarkibida vitaminlar (A, C, K), temir, kalsiy, magniy, antioksidantlar va efir moylari mavjud. Shu sababli u nafaqat ovqatga lazzat beruvchi ziravor, balki dorivor o‘simlik sifatida ham qadrlanadi. Rayhon choy, damlama, sharbat va ziravor sifatida keng qo‘llanadi.RAYHONNING FOYDALI XUSUSIYATLARIRayhon organizm uchun juda ko‘p foydali xususiyatlarga ega. Avvalo, u immunitetni mustahkamlaydi va organizmni shamollash hamda virusli kasalliklardan himoya qiladi. Rayhon choyi sovuq tegish, yo‘tal va tomoq og‘rig‘ida foydali hisoblanadi. U mikroblarga qarshi tabiiy vosita bo‘lib xizmat qiladi.Rayhon asab tizimini tinchlantiradi. Stress, charchoq, bezovtalik va uyqusizlikda rayhon choyi ichish foydali. U tanani bo‘shashtiradi, kayfiyatni ko‘taradi va asabiylikni kamaytiradi. Shu sababli rayhon aromaterapiyada ham ishlatiladi.Rayhon hazm tizimi uchun ham juda foydali. U oshqozonni mustahkamlaydi, ishtahani ochadi, qorin dam bo‘lishini kamaytiradi va ichak faoliyatini yaxshilaydi. Rayhon damlamasi ichak spazmini kamaytiradi va hazmni yengillashtiradi.Yurak va qon tomir tizimi uchun ham rayhon foydali. U qon aylanishini yaxshilaydi, qon bosimini me’yorlashtirishga yordam beradi va yurak faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi. Rayhon tarkibidagi antioksidantlar organizmni zararli moddalardan himoya qiladi.Teri va soch uchun ham rayhon foydali. U terini tozalaydi, yallig‘lanishni kamaytiradi, husnbuzar va toshmalarga qarshi yordam beradi. Rayhon qaynatmasi bilan soch yuvilsa, soch ildizi mustahkamlanadi va kepek kamayadi. SHIFOBAXSH XUSUSIYATLARIRayhon ko‘plab kasalliklarda yordamchi dorivor o‘simlik hisoblanadi. U shamollash, gripp, bronxit va yo‘talda foydali. Rayhon choyi tomoq og‘rig‘ini kamaytiradi, nafas yo‘llarini ochadi va balg‘am ko‘chirishga yordam beradi.Hazm tizimi kasalliklarida ham rayhon foydali. Gastrit, ichak spazmi, qorin dam bo‘lishi va ishtahasizlikda rayhon damlamasi ichish tavsiya etiladi. U oshqozonni tinchlantiradi va ichak faoliyatini yaxshilaydi.Asab tizimi bilan bog‘liq muammolarda rayhon foydali. Stress, uyqusizlik, asabiylik va charchoqda rayhon tabiiy tinchlantiruvchi vosita hisoblanadi. U kayfiyatni ko‘taradi va tanani bo‘shashtiradi.Rayhon buyrak va siydik yo‘llari uchun ham foydali. U yengil siydik haydovchi xususiyatga ega bo‘lib, organizmdan ortiqcha suyuqlikni chiqarishga yordam beradi. Shuningdek, u organizmni tozalashga yordam beradi.RAYHONNING ZARARLI TOMONLARIRayhon foydali bo‘lishiga qaramay, uni me’yoridan ortiq iste’mol qilish tavsiya etilmaydi. Juda ko‘p iste’mol qilinsa, oshqozon bezovtaligi yoki allergik reaksiya chaqirishi mumkin. Ba’zi insonlarda rayhonga individual sezuvchanlik bo‘lishi mumkin.Homilador ayollar rayhonni ko‘p miqdorda iste’mol qilmasligi kerak. Shuningdek, past qon bosimiga ega insonlar rayhonni me’yorida ishlatishi lozim, chunki u qon bosimini biroz tushirishi mumkin.EHTIYOT CHORALARIRayhonni dorivor maqsadda ishlatishda me’yorni saqlash muhim. Kuniga juda ko‘p iste’mol qilish tavsiya etilmaydi. Agar allergiya yoki noqulaylik sezilsa, iste’molni to‘xtatish kerak. Homilador va surunkali kasalligi bor insonlar rayhonni muntazam dorivor sifatida ishlatishdan oldin mutaxassis bilan maslahatlashgani ma’qul.RAYHONNING TURLARIRayhonning bir nechta turlari mavjud bo‘lib, ular rang, hid va qo‘llanilishiga qarab farq qiladi. Eng mashhur turi — yashil rayhon bo‘lib, u oshxonada keng ishlatiladi. Binafsha rayhon esa o‘zining kuchli hidi va chiroyli rangi bilan ajralib turadi, ko‘pincha salat va taomlarga qo‘shiladi.Limon hidli rayhon turi ham mavjud bo‘lib, u o‘ziga xos sitrus hidiga ega. Bu tur ko‘pincha choy va ichimliklarga qo‘shiladi. Shuningdek, mayda bargli rayhon navlari ham bor, ular ko‘proq dorivor maqsadlarda ishlatiladi.Rayhon — xushbo‘y, dorivor va juda foydali o‘simliklardan biridir. U immunitetni mustahkamlaydi, hazmni yaxshilaydi, asabni tinchlantiradi va ko‘plab kasalliklarda yordam beradi. To‘g‘ri va me’yorida ishlatilsa, rayhon sog‘liq uchun katta foyda keltiradi. Shu sababli rayhon xalq tabobati, oshxona va zamonaviy tibbiyotda muhim o‘rin egallaydi.
ROMASHKA HAQIDA UMUMIY MA’LUMOTRomashka — dorivor o‘simliklar ichida eng mashhurlaridan biri bo‘lib, qadim zamonlardan beri xalq tabobatida keng qo‘llanib kelinadi. U asosan yallig‘lanishga qarshi, tinchlantiruvchi va shifobaxsh xususiyatlari bilan tanilgan. Romashka bir yillik o‘t o‘simlik bo‘lib, murakkabguldoshlar oilasiga mansub hisoblanadi. Bu o‘simlik Yevropa, Osiyo va Markaziy Osiyo hududlarida keng tarqalgan bo‘lib, O‘zbekistonda ham tabiiy holda va ekin sifatida uchraydi. Romashka ko‘pincha dalalarda, yaylovlarda, yo‘l chetlarida va quyoshli joylarda o‘sadi.Romashkaning bo‘yi odatda 20–50 santimetrgacha yetadi. Uning poyasi tik o‘sadi, barglari mayda va patsimon shaklda bo‘ladi. Gullari esa o‘ziga xos ko‘rinishga ega — markazi sariq, atrofidagi bargchalari esa oppoq rangda bo‘ladi. Aynan gullari dorivor hisoblanadi va tibbiyotda eng ko‘p ishlatiladi. Romashka gullari yoqimli, mayin hid taratadi va tarkibida ko‘plab shifobaxsh moddalar mavjud.Romashka tarkibida efir moylari, flavonoidlar, kumarin, organik kislotalar, vitaminlar va mikroelementlar mavjud. Ayniqsa, uning tarkibidagi azulene moddasi yallig‘lanishga qarshi kuchli ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli romashka nafaqat xalq tabobatida, balki zamonaviy tibbiyotda ham qadrlanadi. U choy, damlama, moy, ekstrakt va krem shaklida qo‘llanadi.ROMASHKANING FOYDALI XUSUSIYATLARIRomashka organizm uchun juda ko‘p foydali xususiyatlarga ega. Avvalo, u asab tizimini tinchlantiradi, stress va bezovtalikni kamaytiradi, uyquni yaxshilaydi. Romashka choyi uyqusizlikdan aziyat chekadigan insonlarga tabiiy dori hisoblanadi. Shuningdek, u bosh og‘rig‘i va charchoqni kamaytirishga yordam beradi.Romashka oshqozon va ichak faoliyatini yaxshilaydi. U hazmni yengillashtiradi, qorin dam bo‘lishini kamaytiradi, gastrit va ichak yallig‘lanishida foydali hisoblanadi. Romashka damlamasi ichaklarni yumshoq tozalaydi va foydali mikroflorani qo‘llab-quvvatlaydi. Shu sababli u ko‘pincha oshqozon-ichak kasalliklarida tavsiya etiladi.Romashka kuchli yallig‘lanishga qarshi vosita hisoblanadi. U tomoq og‘rig‘i, shamollash, bronxit va yo‘talda foydali. Romashka damlamasi bilan tomoq chayish og‘riqni kamaytiradi va mikroblarni yo‘q qiladi. Shuningdek, u isitmani tushirishga va immunitetni mustahkamlashga yordam beradi.Teri uchun ham romashka juda foydali. U yaralarni tez bitiradi, terini tinchlantiradi, toshma va yallig‘lanishni kamaytiradi. Romashka qaynatmasi yuzni yuvish uchun ishlatilsa, teri tozalanadi va yumshaydi. Soch uchun ham foydali bo‘lib, soch ildizini mustahkamlaydi va kepekni kamaytiradi.SHIFOBAXSH XUSUSIYATLARIRomashka ko‘plab kasalliklarda yordamchi dorivor o‘simlik hisoblanadi. U shamollash, gripp va yo‘talda foydali. Tomoq og‘rig‘i, og‘iz yallig‘lanishi va stomatitda romashka damlamasi bilan chayish yaxshi natija beradi. Shuningdek, u bronxit va yengil nafas yo‘li kasalliklarida yallig‘lanishni kamaytiradi.Oshqozon va ichak kasalliklarida romashka juda foydali. Gastrit, ichak spazmi, qorin dam bo‘lishi va ich ketishda romashka choyi ichish tavsiya etiladi. U ichak devorini tinchlantiradi va og‘riqni kamaytiradi. Shuningdek, romashka jigar faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi.Asab tizimi kasalliklarida ham romashka foydali. Stress, bezovtalik, uyqusizlik va asabiylikda romashka choyi tabiiy tinchlantiruvchi vosita bo‘lib xizmat qiladi. U yurak urishini me’yorlashtirishga va tanani bo‘shashtirishga yordam beradi.Teri kasalliklarida romashka tashqi tomondan qo‘llanadi. Ekzema, dermatit, yara va kuyishda romashka qaynatmasi terini tiklashga yordam beradi. U mikroblarga qarshi ta’sir ko‘rsatib, yallig‘lanishni kamaytiradi.ZARARLI TOMONLARIRomashka foydali bo‘lishiga qaramay, uni me’yoridan ortiq iste’mol qilish tavsiya etilmaydi. Juda ko‘p ichilsa, bosh aylanishi, uyquchanlik yoki allergik reaksiya chaqirishi mumkin. Ba’zi insonlarda romashkaga individual allergiya bo‘lishi mumkin, shu sababli ehtiyotkorlik bilan ishlatish kerak.Homilador ayollar romashkani ko‘p miqdorda iste’mol qilmasligi kerak, chunki u bachadon faoliyatiga ta’sir qilishi mumkin. Shuningdek, past qon bosimiga ega insonlar romashkani me’yorida iste’mol qilishi lozim, chunki u bosimni biroz tushiradi.ROMASHKANING TURLARIRomashka dunyo bo‘ylab keng tarqalgan va ko‘plab turlari mavjud bo‘lgan dorivor o‘simlikdir. Ilmiy jihatdan uning eng mashhur turlari murakkabguldoshlar oilasiga mansub bo‘lib, o‘simliklarning hid, rang, dorivor xususiyat va o‘sish muhitiga qarab farqlari mavjud. Romashkaning eng mashhur turi — Evropa romashkasi (Chamomilla recutita), u xalq tabobati va tibbiyotda keng qo‘llaniladi. Evropa romashkasi mayda, oppoq gullarga ega bo‘lib, markazi sariq rangda bo‘ladi. Uning gullari tarkibida kuchli yallig‘lanishga qarshi modda bo‘lgan azulene mavjud. Evropa romashkasi damlama va choy sifatida ishlatiladi, oshqozon va asab tizimiga foydali hisoblanadi.Ikkinchi mashhur tur — Nemis romashkasi (Matricaria chamomilla), u ko‘proq dorivor va tibbiy maqsadlarda ishlatiladi. Nemis romashkasi Evropa, Osiyo va Shimoliy Amerikada yetishtiriladi. Bu tur o‘zining kuchli aromasi va dorivor xususiyatlari bilan ajralib turadi. Nemis romashkasi ichki yallig‘lanish, oshqozon kasalliklari va uyqusizlikda keng qo‘llaniladi. Unga xos yana bir afzallik — ichak va hazm tizimini yumshoq tartibga solishi.Bundan tashqari, romashkaning yovvoyi turi ham mavjud bo‘lib, u tabiatda o‘z-o‘zidan o‘sadi. Yovvoyi romashka odatda dala va yaylovlarda uchraydi, kichikroq gullarga ega va efir moyi miqdori navlarga qaraganda kamroq bo‘ladi. Shu bilan birga, yovvoyi romashka ham dorivor xususiyatga ega bo‘lib, xalq tabobatida ishlatiladi, lekin Evropa va Nemis navlari kabi kuchli va sifatli hisoblanmaydi.Rossiya va Shimoliy mintaqalarda yetishtiriladigan romashka navlari ham mavjud bo‘lib, ular sovuqqa chidamli bo‘ladi. Ushbu navlar asosan shamollash va nafas yo‘llari kasalliklarida ishlatiladi. Gullari oppoq va markazi sariq bo‘lib, tarkibida azulene va flavonoidlar mavjud. Bu navlar quruq iqlim va sovuq havoga chidamli bo‘lgani uchun, ular sovuq mintaqalarda dorivor maqsadlarda yetishtiriladi.Romashkaning bog‘chilik navlari esa bezak uchun ekiladi. Bu navlarning gullari kattaroq, rangi oppoqdan tiniq sariqgacha bo‘ladi va hidlari eng kuchli emas. Bog‘chilik navlari asosan manzarali bog‘larni bezash, hovlilar va maydonlarni chiroyli qilish maqsadida ishlatiladi. Ba’zi navlari esa aralash navlarda bo‘lib, ularning gullari ko‘proq dekorativ maqsadga ega.Shuningdek, romashkaning kosmetik navlari ham mavjud. Ular tarkibida efir moyi ko‘p bo‘ladi va krem, losyon, yuz choylari va shampunlarda ishlatiladi. Kosmetik navlar terini tinchlantirish, silliqlashtirish va yallig‘lanishni kamaytirish uchun yetishtiriladi. Shu bilan birga, aromaterapiya uchun ishlatiladigan navlar ham mavjud bo‘lib, ularning hidi kuchli va tinchlantiruvchi ta’sirga ega.Umuman olganda, romashkaning turlari ularning o‘sish muhiti, gullarining hajmi va rangi, tarkibidagi dorivor modda miqdori hamda qo‘llanilish maqsadiga qarab tasniflanadi. Evropa va Nemis navlari eng ko‘p dorivor va tibbiy maqsadlarda ishlatilsa, yovvoyi va bog‘chilik navlari dekorativ va kosmetik maqsadlarda foydali hisoblanadi. Shu tarzda romashkaning turlarini bilish uning foydali xususiyatlarini maksimal ishlatishga yordam beradi.Romashka — eng qadimiy va eng foydali dorivor o‘simliklardan biridir. U organizmni tinchlantiradi, yallig‘lanishni kamaytiradi, immunitetni mustahkamlaydi va ko‘plab kasalliklarda yordam beradi. Romashka choyi, damlamasi va qaynatmasi tabiiy dori sifatida keng qo‘llanadi. To‘g‘ri va me’yorida ishlatilsa, romashka sog‘liq uchun katta foyda keltiradi. Shu sababli u xalq tabobati va zamonaviy tibbiyotda ham muhim o‘rin egallaydi.
KURKUMA HAQIDA UMUMIY MA’LUMOTKurkuma — qadimdan dorivor va ziravor o‘simlik sifatida ishlatiladigan, yorqin sariq rangli ildizpoyaga ega o‘simlik hisoblanadi. U zanjabildoshlar oilasiga mansub bo‘lib, asosan issiq iqlimli hududlarda o‘sadi. Kurkuma ko‘proq Hindiston, Janubi-Sharqiy Osiyo va tropik mintaqalarda yetishtiriladi, ammo bugungi kunda u butun dunyoda mashhur tabiiy dorivor mahsulot sifatida tanilgan. Kurkumaning asosiy qiymati uning tarkibidagi kurkumin moddasi bilan bog‘liq bo‘lib, aynan shu modda unga kuchli yallig‘lanishga qarshi, antioksidant va shifobaxsh xususiyat beradi. Kurkuma nafaqat oshxona ziravori, balki xalq tabobati, kosmetologiya va sog‘lom turmush tarzida ham keng qo‘llanadi.Kurkuma ko‘p yillik o‘simlik bo‘lib, uning eng foydali qismi — yer ostida o‘sadigan ildizpoyasidir. Ildiz quritilib, maydalanib kukun holiga keltiriladi va ziravor sifatida ishlatiladi. U o‘ziga xos hid va biroz achchiq ta’mga ega. Kurkuma tabiiy rang beruvchi sifatida ham qadimdan ishlatilgan. U ovqatlarga nafaqat rang va ta’m, balki foyda ham qo‘shadi.KURKUMANING FOYDALARIKurkuma inson organizmi uchun juda foydali tabiiy mahsulot hisoblanadi. U kuchli yallig‘lanishga qarshi xususiyatga ega bo‘lib, bo‘g‘im og‘riqlari va ichki yallig‘lanishlarda yordam berishi mumkin. Kurkuma antioksidantlarga boy bo‘lgani sababli organizmni erkin radikallardan himoya qiladi va qarish jarayonini sekinlashtirishga yordam beradi. U immunitetni mustahkamlab, organizmni turli kasalliklarga qarshi chidamli qiladi. Kurkuma hazm tizimini yaxshilaydi, oshqozon faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi va ichak faoliyatini tartibga soladi.Kurkuma yurak va qon tomir tizimi uchun ham foydali bo‘lib, qon aylanishini yaxshilaydi va yomon xolesterinni kamaytirishga yordam berishi mumkin. U jigar faoliyatini qo‘llab-quvvatlab, organizmni tozalashga ko‘maklashadi. Kurkuma teri uchun ham foydali bo‘lib, yallig‘lanishni kamaytiradi, terini tiniqlashtiradi va tabiiy yorqinlik beradi. U shamollashda, yo‘talda va tomoq og‘rig‘ida ham foydali bo‘lishi mumkin. Kurkuma moddalar almashinuvini yaxshilab, vazn nazoratida ham yordam berishi mumkin. Shu sababli u sog‘lom ovqatlanishda muhim o‘rin tutadi.KURKUMANING ZARARLARIKurkuma foydali bo‘lsa ham, uni haddan ortiq iste’mol qilish ayrim nojo‘ya ta’sirlarga olib kelishi mumkin. Juda ko‘p iste’mol qilinganda oshqozon bezovtaligi, achishish yoki ko‘ngil aynishi paydo bo‘lishi mumkin. Ba’zi odamlarda allergik reaksiya kuzatilishi ehtimoli bor. Kurkuma qonni suyultiruvchi xususiyatga ega bo‘lgani sababli qon ketishga moyil insonlar ehtiyotkorlik bilan iste’mol qilishlari kerak. O‘t pufagida tosh bo‘lganlar uchun ko‘p miqdorda iste’mol qilish tavsiya etilmaydi. Homilador ayollar kurkumani ortiqcha miqdorda ishlatmasliklari kerak.Kurkuma ayrim dorilar bilan mos kelmasligi mumkin, ayniqsa qon suyultiruvchi dorilar bilan ehtiyot bo‘lish zarur. Me’yoridan ortiq iste’mol qilish bosh aylanishi yoki ich ketishga olib kelishi mumkin. Shuning uchun kurkumani foydali bo‘lsa ham, me’yorida iste’mol qilish muhim hisoblanadi.QAYSI KASALLIKLARGA FOYDALIKurkuma ko‘plab kasalliklarda yordamchi tabiiy vosita sifatida ishlatiladi. U yallig‘lanish bilan bog‘liq kasalliklarda foydali bo‘lishi mumkin. Bo‘g‘im og‘rig‘i va artritda yengillik berishi mumkin. Shamollash va yo‘talda organizmni qo‘llab-quvvatlaydi. Hazm tizimi buzilishida foydali bo‘lishi mumkin. Jigar faoliyatini yaxshilashda yordam beradi. Immunitet pasayganda organizmni mustahkamlaydi. Yurak va qon tomir kasalliklarida yordamchi bo‘lishi mumkin. Teri muammolarida yallig‘lanishni kamaytiradi. Moddalar almashinuvi sust bo‘lsa, uni faollashtirishga yordam beradi. Ba’zi hollarda qand miqdorini nazorat qilishda ham yordamchi bo‘lishi mumkin. Ammo kurkuma dori vositasi emas, balki tabiiy qo‘llab-quvvatlovchi mahsulot hisoblanadi.EHTIYOT CHORALARIKurkuma iste’mol qilganda me’yorni saqlash muhim. Uni haddan ortiq ishlatish tavsiya etilmaydi. Oshqozoni sezgir insonlar oz miqdordan boshlashlari kerak. Homilador va emizikli ayollar shifokor bilan maslahatlashib iste’mol qilganlari ma’qul. Qon suyultiruvchi dorilar ichadiganlar ehtiyot bo‘lishlari zarur. O‘t pufagi muammosi borlar ko‘p iste’mol qilmasliklari kerak. Allergiya kuzatilsa darhol to‘xtatish zarur. Kurkumani quruq va salqin joyda saqlash kerak. Sifatli va tabiiy mahsulot tanlash muhim. Eng asosiy qoida — me’yor va ehtiyotkorlikdir.Kurkuma — foydali, dorivor va tabiiy shifobaxsh xususiyatlarga ega o‘simlik bo‘lib, u immunitetni mustahkamlaydi, yallig‘lanishni kamaytiradi va umumiy sog‘liqni qo‘llab-quvvatlaydi. U yurak, jigar, hazm tizimi va teri uchun foydali bo‘lishi mumkin. Shu bilan birga, uni to‘g‘ri va me’yorida iste’mol qilish juda muhim. Kurkuma dori bo‘lmasa ham, sog‘lom turmush tarzida kuchli tabiiy yordamchi hisoblanadi. To‘g‘ri foydalanilganda u organizmga foyda, kuch va himoya beradi.
LAVANDANING TASNIFILavanda — dorivor va xushbo‘y o‘simliklar guruhiga kiruvchi, ko‘p yillik, doimiy yashil butasimon o‘simlik hisoblanadi. U yalpizdoshlar oilasiga mansub bo‘lib, ilmiy jihatdan eng qadimdan o‘rganilgan dorivor o‘simliklardan biri sanaladi. Lavanda asosan iliq va quyoshli iqlimni yaxshi ko‘radi, shu sababli u O‘rta yer dengizi hududlari, Janubiy Yevropa, Kavkaz, Markaziy Osiyo va ayrim issiq mintaqalarda keng tarqalgan. Hozirgi kunda lavanda dunyoning ko‘plab mamlakatlarida dorivor, kosmetik va manzarali o‘simlik sifatida yetishtiriladi.LAVANDANING FOYDALARILavanda qadimdan dorivor o‘simlik sifatida ishlatiladigan, xushbo‘y hidga ega bo‘lgan juda foydali o‘simliklardan biridir. Uning eng mashhur xususiyati — asab tizimini tinchlantirishidir. Lavanda organizmni bo‘shashtirib, stress va asabiylikni kamaytirishga yordam beradi, shu sababli ko‘pincha dam beruvchi o‘simlik sifatida ishlatiladi. Uyqusizlik muammosi bo‘lgan odamlarga lavanda juda foydali hisoblanadi, chunki u uyqu sifatini yaxshilab, chuqur va tinch uxlashga yordam beradi. Lavanda hididan aromaterapiyada keng foydalaniladi, u kayfiyatni ko‘taradi, charchoqni kamaytiradi va ruhiy yengillik beradi. Bundan tashqari, lavanda bosh og‘rig‘ini yengillashtirishga yordam berishi mumkin, ayniqsa asabiylik yoki charchoqdan kelib chiqqan og‘riqlarda foydali. Lavanda immunitetni mustahkamlashga yordam beradi va organizmni sovuq tegishidan himoya qilishda foydali bo‘lishi mumkin. Uning yog‘i terini tinchlantiradi, yallig‘lanishni kamaytiradi va mayda jarohatlarni tezroq bitishiga yordam beradi. Lavanda antiseptik xususiyatga ega bo‘lib, bakteriyalarga qarshi tabiiy himoya beradi. Mushaklar charchaganda yoki og‘riganda lavanda bo‘shashtiruvchi ta’sir ko‘rsatadi. U hazm tizimiga ham ijobiy ta’sir qilib, ko‘ngil aynishini kamaytirishi mumkin. Yoqimli hidi tufayli lavanda inson ruhiyatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi, asabni tinchlantiradi va umumiy sog‘liqni qo‘llab-quvvatlashga yordam beradi. Shu sababli lavanda sog‘lom turmush tarzida muhim o‘simliklardan biri hisoblanadi.LAVANDANING ZARARLARILavanda foydali bo‘lishiga qaramay, uni me’yoridan ortiq ishlatish ayrim noqulayliklarga olib kelishi mumkin. Ba’zi odamlarda lavandaga nisbatan allergik reaksiya kuzatiladi, bu terida qizarish, qichishish yoki bezovtalik ko‘rinishida namoyon bo‘lishi mumkin. Lavanda yog‘ini haddan tashqari ko‘p ishlatish terini quritishi yoki achishtirishi ehtimoli bor. Uning kuchli hidi ayrim odamlarda bosh og‘rig‘i yoki bosh aylanishini keltirib chiqarishi mumkin. Lavanda ko‘p iste’mol qilinsa uyquchanlikni oshiradi va haddan tashqari bo‘shashishga olib keladi. Past qon bosimi bor insonlar lavandani ehtiyotkorlik bilan ishlatishlari kerak, chunki u bosimni biroz pasaytirishi mumkin. Ba’zan lavanda ko‘ngil aynishiga yoki oshqozon bezovtaligiga sabab bo‘lishi mumkin. Homilador ayollar va bolalar lavandani me’yor bilan ishlatishlari zarur. Lavanda yog‘ini ichish tavsiya etilmaydi, chunki u kuchli konsentratsiyaga ega. Noto‘g‘ri dozada ishlatilsa bosh aylanishi, holsizlik yoki oshqozon noqulayligi paydo bo‘lishi mumkin. Ba’zi dorilar bilan birga ishlatilganda mos kelmasligi ehtimoli ham bor. Ko‘zga tushsa achishish va noqulaylik beradi. Shuning uchun lavandani me’yorida, to‘g‘ri va ehtiyotkorlik bilan ishlatish muhim hisoblanadi.LAVANDANING TURLARILavandaning dunyo bo‘ylab ko‘plab turlari mavjud bo‘lib, ular hid, rang va foydasi bilan bir-biridan farq qiladi. Eng mashhur turi dorivor lavanda hisoblanadi va u asosan shifobaxsh xususiyatlari uchun yetishtiriladi. Ingliz lavandasi kuchli va yoqimli hidga ega bo‘lib, aromaterapiyada keng qo‘llanadi. Fransuz lavandasi ko‘proq bezak uchun ekiladi va bog‘larga chiroy bag‘ishlaydi. Ispan lavandasi issiq iqlimni yaxshi ko‘radi va quyoshli hududlarda yaxshi o‘sadi. Tog‘ lavandasi sovuqqa chidamli bo‘lib, salqin iqlimda ham o‘sishi mumkin. Yovvoyi lavanda tabiatda o‘z-o‘zidan o‘sadi va kuchli hidga ega bo‘ladi. Bog‘ lavandasi ko‘pincha manzarali o‘simlik sifatida ekiladi. Ba’zi lavandalar ko‘proq efir moyi beradi, ayrimlari esa faqat hid uchun ishlatiladi. Eng mashhur rang — binafsha bo‘lsa-da, oq va ko‘kimtir turlari ham mavjud. Mayda gulli lavandalar ko‘proq dorivor hisoblanadi, yirik gulli turlari esa bezak uchun ishlatiladi. Issiqxonada yetishtiriladigan, qurg‘oqchilikka chidamli va tez o‘sadigan navlari ham mavjud. Har bir tur o‘ziga xos xususiyatga ega va to‘g‘ri tur tanlash foydani oshiradi.SHIFOBAXSH XUSUSIYATLARILavanda asab tizimi bilan bog‘liq muammolarda juda foydali o‘simlik hisoblanadi. U stress, bezovtalik va asabiylikni kamaytirishga yordam beradi. Uyqusizlikda lavanda keng qo‘llanadi, chunki u organizmni tinchlantirib, uyquni yaxshilaydi. Lavanda bosh og‘rig‘ini yengillashtirishda ham yordam berishi mumkin. Shamollashda u nafas yo‘llarini ochishga yordam beradi va yengillik beradi. Yo‘talda ham foydali bo‘lishi mumkin. Hazm tizimi buzilganda lavanda yengil yordam beradi va ko‘ngil aynishini kamaytiradi. Yurak tez urishi yoki asabiy zo‘riqishda tinchlantiruvchi ta’sir ko‘rsatadi. Lavanda teri yallig‘lanishida, mayda jarohatlarda va kuyishda tinchlantiruvchi hamda antiseptik sifatida foydali. Mushak og‘rig‘ida bo‘shashtiruvchi ta’sir ko‘rsatadi. Charchoqda organizmni tiklashga yordam beradi. Immunitet pasayganda organizmni qo‘llab-quvvatlaydi. Stressdan kelib chiqqan uyqusizlikda foydali. Ba’zi hollarda qon bosimini biroz tushirishga yordam beradi. Ammo lavanda dori vositasi emas, balki tabiiy yordamchi o‘simlik hisoblanadi.EHTIYOT CHORALARILavandani ishlatishda me’yorni saqlash juda muhim. Juda kuchli konsentratsiyada ishlatish tavsiya etilmaydi. Allergiyasi bor insonlar avval oz miqdorda sinab ko‘rishlari kerak. Lavanda yog‘ini ichish mumkin emas, u faqat tashqi foydalanish uchun mo‘ljallangan. Ko‘zga tushishidan ehtiyot bo‘lish kerak. Bolalarga kuchli dozada berilmaydi. Homilador ayollar ishlatishdan oldin shifokor bilan maslahatlashishlari zarur. Surunkali kasalligi bor insonlar ham ehtiyot bo‘lishlari kerak. Lavandani haddan ortiq ichish oshqozon bezovtaligiga olib kelishi mumkin. Teri sezgir bo‘lsa, yog‘ni suyultirib ishlatish tavsiya etiladi. Dorilar bilan birga ishlatishda ehtiyotkorlik zarur. Past qon bosimi borlar ko‘p ishlatmasliklari kerak. Lavandani faqat sifatli va toza mahsulot sifatida ishlatish kerak. Quruq va salqin joyda saqlash lozim. Muddati o‘tganini ishlatish tavsiya etilmaydi. Eng muhim qoida — me’yorni saqlash va ehtiyotkorlik bilan foydalanishdir.Lavanda — xushbo‘y, foydali va dorivor xususiyatlarga ega o‘simlik bo‘lib, u asab tizimini tinchlantiradi, uyquni yaxshilaydi va stressni kamaytiradi. U teri, mushak va umumiy sog‘liq uchun foydali bo‘lishi mumkin hamda immunitetni qo‘llab-quvvatlashga yordam beradi. Lavanda aromaterapiyada, tabiiy parvarishda va xalq tabobatida keng qo‘llanadi. Biroq uni me’yorida va to‘g‘ri ishlatish juda muhim, chunki ortiqcha foydalanish nojo‘ya ta’sir berishi mumkin. Lavanda dori vositasi bo‘lmasa ham, sog‘lom turmush tarzida yaxshi yordamchi hisoblanadi. To‘g‘ri foydalanilganda u organizmga tinchlik, yengillik va foyda olib keladi.
BAQALAJON Baqlajon (baklajon) — dunyoning ko‘plab hududlarida keng iste’mol qilinadigan sabzavotlardan biri bo‘lib, u nafaqat mazali, balki organizm uchun foydali xususiyatlarga ham ega. Baqlajon asosan iliq iqlimni yaxshi ko‘radi va ko‘pincha yoz va kuz fasllarida mo‘l hosil beradi. Uning rangi odatda to‘q binafsha bo‘ladi, lekin oq, och binafsha va hatto chiziqli turlari ham mavjud. Baqlajonning ichki qismi yumshoq, urug‘li va suvga boy bo‘lib, pishirilganda juda mayin tuzilishga ega bo‘ladi. Shu sababli u ko‘plab taomlar — qovurma, dimlama, ikra, salat va gazaklar tayyorlashda keng ishlatiladi.BAQLAJONNING FOYDALARI Baqlajon organizm uchun foydali bo‘lgan ko‘plab vitamin va minerallarga boy sabzavot hisoblanadi. Uning tarkibida B guruhi vitaminlari asab tizimini mustahkamlashga yordam beradi va charchoqni kamaytiradi. Baqlajon past kaloriyali bo‘lgani uchun vazn nazoratida foydali mahsulot sanaladi. Undagi tolalar ovqat hazm qilish tizimini yaxshilaydi va ichak faoliyatini tartibga soladi. Baqlajon qabziyatning oldini olishga yordam beradi va ichaklarni tozalaydi. U yurak va qon tomir tizimi uchun foydali bo‘lib, qon aylanishini yaxshilaydi. Tarkibidagi kaliy yurak ritmini me’yorlashtirishga yordam beradi. Baqlajon qondagi yomon xolesterinni kamaytirishga yordam berishi mumkin. Antioksidantlarga boyligi sababli organizmni zararli moddalardan himoya qiladi. Baqlajon qarish jarayonini sekinlashtirishga yordam beruvchi tabiiy moddalarni o‘z ichiga oladi. U immunitetni mustahkamlashga yordam beradi. Baqlajon qonni tozalash xususiyatiga ega deb hisoblanadi. U jigar faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi. Baqlajon suyaklar uchun ham foydali minerallarni o‘z ichiga oladi. Magniy va temir moddasi qon hosil bo‘lishida muhim rol o‘ynaydi. Baqlajon teri sog‘lig‘ini yaxshilashga yordam berishi mumkin. Undagi suv miqdori organizmni namlantirishga yordam beradi. Baqlajon asabiylikni kamaytirishga yordam beruvchi moddalarni o‘z ichiga oladi. U organizmdagi ortiqcha tuzlarni chiqarishga yordam berishi mumkin. Baqlajon ko‘z salomatligi uchun ham foydali hisoblanadi. U organizmni tozalovchi sabzavotlardan biri hisoblanadi. Baqlajon modda almashinuvini yaxshilashga yordam beradi. U mushaklar faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi. Baqlajon muntazam iste’mol qilinganda umumiy sog‘liqni yaxshilashga yordam beradi. Shu sababli u sog‘lom ovqatlanishda muhim sabzavotlardan biri hisoblanadi.BAQLAJONNING ZARARLARI Baqlajon foydali bo‘lishiga qaramay, uni me’yoridan ortiq iste’mol qilish ayrim noqulayliklarga olib kelishi mumkin. Ba’zi odamlarda baqlajon allergik reaksiya chaqirishi mumkin. Oshqozoni sezgir insonlarda u og‘ir hazm bo‘lishi mumkin. Baqlajonni ko‘p yog‘da qovurish sog‘liq uchun zararli hisoblanadi, chunki u yog‘ni tez shimadi. Juda yog‘li baqlajon ovqatlari vazn ortishiga sabab bo‘lishi mumkin. Baqlajon xom holda iste’mol qilinsa, oshqozon bezovtaligiga olib kelishi mumkin. Unda solanin moddasining oz miqdori bo‘lib, haddan tashqari ko‘p iste’mol qilinganda zarar yetkazishi mumkin. Buyrak kasalligi bor insonlar ko‘p iste’mol qilishdan oldin ehtiyot bo‘lishlari kerak. Past qon bosimi bo‘lganlarda baqlajon bosimni yana tushirishi mumkin. Baqlajon ba’zan ich ketishiga sabab bo‘lishi mumkin. Juda ko‘p iste’mol qilish oshqozon dam bo‘lishiga olib keladi. Baqlajonni noto‘g‘ri saqlash uning foydasini kamaytiradi. Chirigan yoki achchiq baqlajonni iste’mol qilish zararli. Qovurilgan baqlajon jigar uchun og‘ir bo‘lishi mumkin. Baqlajon ayrim dorilar bilan mos kelmasligi mumkin. Allergiyasi borlar ehtiyot bo‘lishi kerak. Baqlajonni haddan tashqari ko‘p yeyish oshqozon og‘rig‘iga olib kelishi mumkin. U kislotali muhitni oshirishi mumkin. Baqlajon urug‘i ko‘p bo‘lsa, hazm qilish qiyinlashadi. Juda ko‘p iste’mol qilish ichak faoliyatini buzishi mumkin. Baqlajon ba’zan bosh og‘rig‘iga sabab bo‘lishi mumkin. Qovurilgan shakli foydadan ko‘ra zarar keltirishi mumkin. Shuning uchun uni me’yorida iste’mol qilish kerak. To‘g‘ri pishirilsa zarar kamayadi. Me’yor — sog‘liq garovi hisoblanadi.BAQLAJONNING TURLARI Baqlajonning dunyoda ko‘plab nav va turlari mavjud. Eng mashhur turi — to‘q binafsha rangli uzun baqlajon hisoblanadi. Bu tur ko‘pincha qovurma va dimlama uchun ishlatiladi. Dumaloq shakldagi baqlajon ham keng tarqalgan. Oq rangli baqlajon kamroq uchraydi, lekin ta’mi yumshoq bo‘ladi. Chiziqli binafsha-oq rangli baqlajon ham mavjud. Mayda hajmli baqlajonlar ko‘pincha konservalash uchun ishlatiladi. Yirik baqlajonlar ichiga masalliq solib pishirishga qulay. O‘zbekistonda asosan uzun binafsha navlar yetishtiriladi. Issiq iqlimda yaxshi o‘sadigan navlar mavjud. Baqlajonning erta pishadigan navlari ham bor. Kech pishadigan navlar hosili ko‘p bo‘ladi. Issiqqa chidamli navlar qurg‘oqchilikka bardosh beradi. Ayrim navlar kam urug‘li bo‘ladi. Urug‘i kam baqlajonlar yumshoq va mazali hisoblanadi. Qovurishga mos maxsus navlar bor. Ikra tayyorlash uchun mos navlar mavjud. Ayrim baqlajonlar achchiqroq bo‘ladi. Shirinroq ta’mli navlar ham uchraydi. Oqartirilgan navlar salat uchun ishlatiladi. Issiqxonada yetishtiriladigan baqlajonlar ham bor. Ochiq dalada o‘sadigan navlar mustahkam bo‘ladi. Mahalliy navlar iqlimga moslashgan bo‘ladi. Har bir navning pishish muddati turlicha. Baqlajon navlari rang, shakl va ta’mga qarab farqlanadi. To‘g‘ri nav tanlash hosil sifatini oshiradi.SHIFOBAXSH XUSUSIYATLARIBaqlajon ayrim kasalliklarning oldini olishda yordam beruvchi foydali sabzavot hisoblanadi. U yurak-qon tomir kasalliklari xavfini kamaytirishga yordam berishi mumkin. Baqlajon yuqori xolesterin muammosida foydali hisoblanadi. Qon bosimini me’yorlashtirishga yordam beradi. Ovqat hazm qilish muammolarida foydali. Qabziyatni kamaytirishga yordam beradi. Ichak faoliyatini yaxshilaydi. Jigar faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi. Baqlajon kamqonlikda yordamchi oziq bo‘lishi mumkin. Immunitet pasayganda foydali. Ortiqcha vaznda foydali mahsulot hisoblanadi. Baqlajon qonni tozalashga yordam beradi. Shakar kasalligida past kaloriyali ovqat sifatida foydali. Asabiylik va stressda yordam berishi mumkin. Uyqusizlikda yengil ovqat sifatida tavsiya etiladi. Suyak zaifligida minerallar manbai bo‘la oladi. Terining xiralashishida foydali moddalar beradi. Modda almashinuvi sust bo‘lsa yordam beradi. Yurak urishi notekis bo‘lsa kaliy foydali. Oshqozon sust ishlaganda tolasi yordam beradi. Baqlajon organizmni tozalashga yordam beradi. Qarish jarayonini sekinlashtirishga yordam beruvchi antioksidantlarga ega. Immun tizimini qo‘llab-quvvatlaydi. Umumiy sog‘lom ovqatlanishda foydali sabzavot hisoblanadi. Ammo u dori emas, faqat sog‘lom ovqat sifatida yordam beradi.BAQLAJON ISTE’MOL QILISHDA EHTIYOT CHORALARIBaqlajon foydali sabzavot bo‘lsa ham, uni iste’mol qilishda ayrim ehtiyot choralariga amal qilish muhim. Avvalo, baqlajonni har doim pishirib iste’mol qilish kerak, chunki xom holda u oshqozonga og‘ir tushishi va achchiq ta’m berishi mumkin. Baqlajonni juda ko‘p yog‘da qovurish tavsiya etilmaydi, sababi u yog‘ni tez shimib oladi va bunday ovqat sog‘liq uchun og‘ir bo‘lishi mumkin. Eng yaxshi usul — dimlash, bug‘da pishirish yoki kam yog‘da qovurishdir.Ba’zi odamlarda baqlajonga nisbatan allergiya bo‘lishi mumkin, shuning uchun birinchi marta iste’mol qilganda oz miqdordan boshlash ma’qul. Oshqozon-ichak tizimi sezgir bo‘lganlar yoki gastrit, yara kasalligi borlar baqlajonni me’yorida yeyishlari kerak. Juda ko‘p iste’mol qilish ichakda dam bo‘lishi, og‘irlik yoki noqulaylik keltirib chiqarishi mumkin.Baqlajonni tanlashda uning yangiligiga e’tibor berish zarur: po‘sti silliq, qattiq va yaltiroq bo‘lishi kerak. Juda yumshagan, qoraygan yoki achchiq hidli baqlajon iste’mol qilinmasligi kerak. Saqlashda esa salqin joyda, uzoq vaqt ushlab qo‘ymasdan ishlatish tavsiya etiladi. Buyrak yoki past qon bosimi muammosi borlar ko‘p miqdorda iste’mol qilishdan oldin ehtiyot bo‘lishlari lozim. Homilador va emizikli ayollar ham me’yorni saqlagan holda iste’mol qilganlari yaxshi. Eng muhimi — har qanday foydali mahsulot kabi baqlajonni ham me’yorida iste’mol qilish sog‘liq uchun eng to‘g‘ri yo‘ldir.Baqlajon — vitamin, mineral va tolalarga boy, kam kaloriyali va organizm uchun foydali sabzavot hisoblanadi. U ovqat hazm qilishni yaxshilaydi, yurak va qon tomir salomatligini qo‘llab-quvvatlaydi, immunitetni mustahkamlashga yordam beradi hamda vazn nazoratida foydali mahsulot sanaladi. Shu bilan birga, uni to‘g‘ri pishirish, yangisini tanlash va me’yorida iste’mol qilish juda muhim.Me’yor saqlansa, baqlajon sog‘lom ovqatlanishning foydali qismi bo‘la oladi. U dori vositasi bo‘lmasa ham, to‘g‘ri ovqatlanish orqali organizmni qo‘llab-quvvatlashda yaxshi yordamchi hisoblanadi.
GilosYoz faslining eng mazali va foydali mevalaridan biridir. U organizm uchun zarur bo‘lgan ko‘plab vitamin va minerallarga boy. Gilos tarkibida C vitamini ko‘p bo‘lib, immunitetni mustahkamlaydi. Shuningdek, A vitamini ko‘rish qobiliyatini yaxshilaydi. Gilosda kaliy moddasi yurak faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi. Temir moddasi qon kamligining oldini olishga yordam beradi.Gilos tabiiy antioksidant hisoblanadi. U tanani zararli moddalar va toksinlardan tozalaydi. Gilos yallig‘lanishga qarshi xususiyatga ega.Bo‘g‘im og‘rig‘ini kamaytirishga yordam beradi. Gilos ichak faoliyatini yaxshilaydi. Hazm tizimini yengillashtiradi. Ich qotishini kamaytirishga yordam beradi. Gilos kam kaloriyali meva hisoblanadi. Vazn nazorati uchun foydali. Gilos teri salomatligini yaxshilaydi.Terini yosh va tiniq saqlaydi. Soch ildizlarini mustahkamlaydi. Gilos stressni kamaytiradi. Asab tizimini tinchlantiradi. Uyqu sifatini yaxshilaydi. Yurak kasalliklari xavfini kamaytiradi. Qon bosimini me’yorda ushlashga yordam beradi. Gilos yozda tanani suvsizlanishdan saqlaydi. Chanqoqni bosadi va tetiklik beradi. Doimiy iste’mol qilinganda umumiy salomatlikni yaxshilaydi.GILOSNING SALOMATLIKKA TA’SIRIGilos inson organizmiga ko‘p tomonlama foyda beradi. U yurak va qon tomir tizimini mustahkamlaydi. Qonni tozalashga yordam beradi. Xolesterin miqdorini kamaytirishga ko‘maklashadi. Gilos antioksidantlarga boy meva hisoblanadi. Saraton xavfini kamaytirishga yordam berishi mumkin. Yallig‘lanishni kamaytiradi. Mushak og‘rig‘ini yengillashtiradi. Sportdan keyin tiklanishga yordam beradi. Gilos uyqu gormoni ishlab chiqilishini qo‘llab quvvatlaydi. Uyqusizlik muammosini kamaytiradi. Asab tizimini tinchlantiradi. Stress va charchoqni kamaytiradi. Gilos miya faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi. Xotirani yaxshilashga yordam beradi. Qand miqdorini sekin oshiradi. Shu sababli me’yorida diabetda ham iste’mol qilinadi. Gilos ichak mikroflorasini yaxshilaydiHazmni tezlashtiradi. Metabolizmni faollashtiradi.Teri kasalliklarining oldini olishga yordam beradi. Organizmni yoshartiruvchi ta’sirga ega.Immunitetni mustahkamlaydi. Infeksiyalarga qarshi kurashishda yordam beradi. Energiya beradi va holsizlikni kamaytiradi. Doimiy iste’mol sog‘lom hayotga yordam beradi.GILOSNI ISTE’MOL QILISH VA EHTIYOT CHORALARI Gilosni to‘g‘ri iste’mol qilish juda muhim. Eng foydali holati — yangi uzilgan gilosdir. Uni yaxshilab yuvib iste’mol qilish kerak. Och qoringa juda ko‘p yeyish tavsiya etilmaydi. Kuniga me’yorida iste’mol qilish foydali. Ortiqcha yeyish oshqozon bezovtaligiga olib kelishi mumkin. Gilos tabiiy shakar saqlaydi. Shu sababli diabetda me’yor muhim. Gilos allergiya berishi kam uchraydi. Lekin sezgir odamlarda ehtiyot bo‘lish kerak. Sovuq gilosni ko‘p yeyish tomoq og‘rig‘iga sabab bo‘lishi mumkin. Gilosni muzlatib ham iste’mol qilish mumkin. Kompot va sharbat ko‘rinishida ham foydali. Quritilgan gilos ham vitaminlarga boy. Gilos murabbo shaklida ham ishlatiladi. Ammo murabboda shakar ko‘p bo‘ladi. Gilosni go‘sht bilan birga yeyish hazmni og‘irlashtirishi mumkin. Bolalarga oz-ozdan berish tavsiya etiladi. Homilador ayollar uchun foydali meva hisoblanadi. Temir moddasi ona va bola uchun muhim. Gilos chanqoqni bosadi. Yozda tanani sovitadi. Tabiiy energiya manbai hisoblanadi. Sog‘lom ovqatlanish ratsioniga qo‘shish foydali. Me’yor bilan iste’mol qilinganda zarar bermaydi. Gilos sog‘lom turmush tarzining mazali qismidirGilos foydali meva bo‘lsa ham, uni me’yoridan ortiq iste’mol qilish zarar keltirishi mumkin. Har qanday mahsulot kabi gilosni ham to‘g‘ri va me’yor bilan yeyish muhim. Gilos tarkibida tabiiy shakar mavjud. Shu sababli ortiqcha iste’mol qilinganda qonda shakar miqdori oshishi mumkin. Bu ayniqsa diabet bilan og‘riganlar uchun ehtiyot choralarini talab qiladi. Gilosni juda ko‘p yeyish oshqozon bezovtaligiga olib kelishi mumkin. Ba’zi odamlarda ich ketish holati kuzatiladi. Ko‘p iste’mol qilish qorin dam bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Gilos nordon bo‘lgani sababli oshqozon kislotasini oshirishi mumkin. Oshqozon yarasi yoki gastrit bor odamlarga ehtiyot bo‘lish tavsiya etiladi. Och qoringa ko‘p yeyish qorinda og‘riq chaqirishi mumkin. Sovuq holda ko‘p iste’mol qilish tomoq og‘rig‘iga sabab bo‘lishi mumkin. Ayniqsa muzlatilgan gilosni ko‘p yeyish zararli. Gilos allergiya berishi kam uchrasa ham, ayrim odamlarda kuzatiladi. Allergiya belgilariga toshma, qichishish yoki noqulaylik kiradi. Shunday holatda iste’molni to‘xtatish kerak. Gilos danagini yutib yuborish xavfli bo‘lishi mumkin. Ayniqsa bolalarda bunga ehtiyot bo‘lish zarur. Gilosni yuvmasdan iste’mol qilish ichak muammolariga olib keladi. Chunki yuzasida mikroblar bo‘lishi mumkin. Gilosni juda ko‘p yeyish vazn ortishiga ham sabab bo‘lishi mumkin. Chunki unda tabiiy shakar va uglevod mavjud. Gilos murabbosi foydali emas, chunki unda shakar juda ko‘p. Ko‘p murabbo iste’moli semirish va qand oshishiga olib keladi. Buyrak muammosi bor odamlarga ham me’yor muhim. Chunki ortiqcha iste’mol organizmga yuklama beradi. Kuniga me’yorida iste’mol qilish eng to‘g‘ri yo‘l hisoblanadi. Me’yor bilan yeyilganda gilos zarar bermaydi. Har doim sifatli va yangi gilos tanlash kerak. Sog‘lom ovqatlanishda muvozanat eng muhim qoidadir.O‘zbekistonda eng ko‘p uchraydigan navlariBu— Qora gilos. Bu tur to‘q qizil, deyarli qora rangda bo‘ladi. Ta’mi shirin va shiradorligi bilan ajralib turadi. Ko‘pincha yangi holatda iste’mol qilinadi. Yana mashhur nav — Qizil gilos. Rangi yorqin qizil, ta’mi biroz nordon-shirin bo‘ladi. Kompot, murabbo va sharbat tayyorlashda keng ishlatiladi. Sariq gilos ham O‘zbekistonda yetishtiriladi. Rangi och sariq yoki oltin rangda bo‘ladi. Ta’mi juda yumshoq va shirin. Allergiya kam chaqirishi bilan mashhur. Bahorgi erta pishar gilos navlari ham mavjud. Bu tur may oyining boshlarida pishadi. Bozorga birinchi chiqadigan gilos hisoblanadi. Kech pishar gilos esa yoz o‘rtalarigacha hosil beradi. Bu navlar ko‘proq saqlanish xususiyatiga ega. Tashishga chidamli bo‘ladi. Toshkent, Samarqand, Farg‘ona va Andijon hududlarida gilos ko‘p yetishtiriladi. Tog‘oldi hududlarda o‘sadigan giloslar ayniqsa shirali bo‘ladi. Quyoshli iqlim mevaning shirinligini oshiradi. O‘zbekistonda gilos ko‘pincha tomorqa va bog‘larda yetishtiriladi. Mahalliy navlar tabiiy va juda mazali hisoblanadi. Gilosdan murabbo, sharbat, kompot va quritilgan meva tayyorlanadi. Yangi uzilgan gilos eng foydali hisoblanadi. Har bir nav vitamin va antioksidantlarga boy. Ular yurak, qon va immunitet uchun foydali. Me’yorida iste’mol qilinganda sog‘liq uchun katta foyda beradi. O‘zbekiston giloslari tabiiyligi va mazasi bilan mashhur.gilos foydali va vitaminlarga boy meva hisoblanadi. U immunitetni mustahkamlaydi, yurak va qon tomir faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi, hazm tizimini yaxshilaydi hamda organizmni antioksidantlar bilan ta’minlaydi. Me’yorida iste’mol qilinganda gilos sog‘lom ovqatlanishning mazali va foydali qismi bo‘la oladi.Shu bilan birga, gilosni ortiqcha yeyish oshqozon bezovtaligi, qorin dam bo‘lishi, qand miqdori oshishi yoki allergik holatlarga sabab bo‘lishi mumkin. Ayniqsa diabet, gastrit yoki oshqozon muammosi bor insonlar me’yorni saqlashi zarur. Eng to‘g‘ri yo‘l — gilosni toza, yangi va me’yorida iste’mol qilishdir.
TO‘LIQ QO‘LLANMARo‘za tutish inson hayotida nafaqat ibodat, balki sog‘lom turmush tarzining muhim qismi ham hisoblanadi. Ro‘za davomida tana ma’lum vaqt ovqat va suvdan tiyiladi, natijada organizm ichki tozalash jarayonini boshlaydi. Bu jarayon hazm tizimini dam oldiradi, moddalar almashinuvini tartibga soladi va umumiy salomatlikka ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Ammo ro‘zadan maksimal foyda olish uchun saharlik va iftorlikda to‘g‘ri ovqatlanish juda muhim.RO‘ZANING ORGANIZMGA TA’SIRIRo‘za vaqtida tana energiyani tejash rejimiga o‘tadi. Ovqat kelmaganda organizm zaxira yog‘larni energiya sifatida ishlata boshlaydi. Bu esa ortiqcha vazn kamayishiga yordam beradi. Shuningdek: Hazm tizimi dam oladi. Qon shakar miqdori barqarorlashadi. Zararli moddalar chiqariladi. Metabolizm yaxshilanadi Immunitet mustahkamlanadi Ro‘za organizmni “qayta ishga tushirish” vazifasini bajaradi. Shu sababli ko‘pchilik ro‘zadan keyin o‘zini yengil va tetik his qiladi.SAHARLIK — KUN BO‘YI QUVVAT MANBAISaharlik ro‘zaning eng muhim qismi hisoblanadi. Saharlikda to‘g‘ri tanlangan ovqat kun davomida ochlikni yengil o‘tkazishga yordam beradi. Saharlik uchun eng foydali mahsulotlar: Murakkab uglevodlar: Suli bo‘tqasi Grechka Jigarrang guruch Qora non Bular sekin hazm bo‘ladi va uzoq vaqt to‘qlik beradi. Oqsilga boy mahsulotlar: Tuxum Tvorog Qatiq Loviya No‘xat Oqsil mushaklarni saqlaydi va kuch beradi. Tolali mahsulotlar: Sabzi Bodring Pomidor Ko‘katlar Olma Tolalar ichak faoliyatini yaxshilaydi va ochlikni sekinlashtiradi. Saharlikda nimalardan saqlanish kerak: Juda sho‘r ovqat Qovurilgan taomlar Yog‘li ovqat Shirinlik ko‘p iste’mol qilish Bular chanqoqni kuchaytiradi va kun davomida holsizlik keltiradi.IFTORLIKNI TO‘G‘RI BOSHLASHIftorlikni yengil va hazmi oson mahsulotlar bilan boshlash sog‘lom hisoblanadi. Uzoq ochlikdan keyin oshqozonni birdaniga og‘ir ovqat bilan to‘ldirish zararli.Iftorlik tartibi: Iliq suv ichish Xurmo yoki meva yeyish Yengil sho‘rva ichish Salat va sabzavotlar Asosiy ovqat (bug‘da, qaynatilgan yoki dimlangan) Iftorlik uchun foydali taomlar: Sabzavotli sho‘rva Mosh yoki loviya sho‘rvasi Bug‘da pishgan go‘sht yoki tovuq Baliq Sabzavotli salatlar Qatiq yoki kefir Iftorlikda xatolar: Juda ko‘p ovqat yeyish Tez yeyish Juda yog‘li taomlar Shirinlikni haddan tashqari ko‘p iste’mol qilish Bu oshqozon og‘rig‘i, uyquchanlik va semirishga olib kelishi mumkin. SUV ICHISH QOIDALARI Ro‘za paytida organizm suvsizlanishi mumkin. Shu sababli iftorlikdan saharlikkacha suvni to‘g‘ri ichish muhim. Tavsiyalar: 6–8 stakan suv iching Gazli va juda shirin ichimliklardan saqlaning Iliq suv foydaliroq Kompot va tabiiy sharbat mumkin Juda sovuq suv ichmang Suv tanani tozalaydi, bosh og‘rig‘ini kamaytiradi va quvvat beradi.Ro‘za — bu nafaqat ibodat, balki sog‘lom turmush tarzining kuchli vositasidir. To‘g‘ri saharlik, me’yoriy iftorlik, yetarli suv va foydali mahsulotlar orqali ro‘za organizmni tozalaydi, vaznni me’yorga keltiradi va umumiy salomatlikni yaxshilaydi. Eng muhimi — ortiqcha ovqatdan saqlanish, tabiiy mahsulotlarni tanlash va me’yorni unutmaslikdir. Shunda ro‘za ham ruhiy, ham jismoniy foyda keltiradi.RO‘ZANING SALOMATLIKKA FOYDALARITo‘g‘ri tutilgan ro‘za quyidagi foydalarni beradi:1. Hazm tizimini tiklaydi Oshqozon dam oladi va yaxshiroq ishlay boshlaydi.2. Vaznni me’yorga keltiradi Ortiqcha yog‘lar kamayadi.3. Qonni tozalaydi Zaharli moddalar chiqib ketadi.4. Yurak uchun foydali Xolesterin kamayadi.5. Immunitetni oshiradi Tana kasalliklarga chidamli bo‘ladi.6. Ruhiy yengillik beradi Stress kamayadi, sabr oshadi.RO‘ZADA SOG‘LOM BO‘LISH UCHUN MASLAHATLARSaharlikni o‘tkazib yubormangIftorlikda me’yorni saqlangHar kuni sabzavot va meva iste’mol qilingYetarli suv ichingJuda yog‘li va qovurilgan ovqatdan saqlaningKo‘p shirinlik yemangYengil jismoniy harakat qilingUyquni me’yorida olingRO‘ZADA OZISH MUMKINMI?Ha, agar to‘g‘ri ovqatlansangiz mumkin. Buning uchun: Shirinlikni kamaytiring non va oq undan kamroq iste’mol qiling sabzavotni ko‘paytiring qovurilgan ovqat yemang ko‘p suv iching ortiqcha ovqat yemang shunda ro‘za tabiiy ozishga yordam beradi.KIMLARGA EHTIYOT BO‘LISH KERAKQuyidagi holatlarda shifokor bilan maslahatlashish tavsiya etiladi:Qandli diabetOshqozon kasalliklariJuda past qon bosimiHomiladorlikOg‘ir surunkali kasalliklarSalomatlik har doim birinchi o‘rinda turadi.
1. OZIQAVIY QIYMATI VA TARKIBIRediska juda kam kaloriyali, lekin foydali moddalarga boy sabzavot hisoblanadi.100 gramm rediska tarkibida taxminan 15–20 kkal energiya bo‘ladi, shu sabab ozish dietalarida ko‘p ishlatiladi. Uning asosiy qismini suv tashkil qiladi, taxminan 93–95%. Rediskada C vitamini ko‘p bo‘lib, immunitetni mustahkamlashga yordam beradi. Bundan tashqari B guruh vitaminlari (B1, B2, B6) ham mavjud. Rediska tarkibida kaliy moddasi ko‘p, bu yurak faoliyati uchun foydali. Shuningdek, magniy, fosfor va kalsiy ham oz miqdorda bor. U tolaga boy bo‘lib, ichak faoliyatini yaxshilaydi. Rediskada tabiiy antioksidant moddalar mavjud. Bu moddalar hujayralarni zararlanishdan himoya qiladi. Rediska organizmni tozalovchi xususiyatga ega. U metabolizmni tezlashtirishga yordam beradi. Glyukoza miqdori juda kam, shu sabab diabetga moyil odamlar ham ehtiyot bilan iste’mol qilishi mumkin. Yog‘ miqdori deyarli yo‘q. Tabiiy fermentlar ovqat hazmini yaxshilaydi. Rediska bahor mavsumida vitamin yetishmovchiligini to‘ldiradi.2. FOYDALI XUSUSIYATLARIRediska immunitetni kuchaytiradi va shamollashdan himoya qiladi. U organizmdagi zararli moddalarni chiqarishga yordam beradi. Jigar faoliyatini yaxshilaydi va o‘t haydash xususiyatiga ega. Ovqat hazm qilishni tezlashtiradi. Ich qotishini kamaytiradi. Qonni tozalashga yordam beradi. Yurak va qon tomir tizimi uchun foydali. Qon bosimini me’yorlashtirishga yordam beradi. Teri sog‘lig‘ini yaxshilaydi. Yuzda husnbuzar kamayishiga yordam berishi mumkin. Modda almashinuvini tezlashtiradi. Ozish jarayonida foydali sabzavot hisoblanadi. Organizmni namlantiradi, suvsizlanishni kamaytiradi. Antibakterial xususiyatga ega. Buyrak faoliyatiga yengil yordam beradi. Organizmni bahorda tetiklashtiradi.3. ZARARLI TOMONLARI VA EHTIYOT CHORALARIRediska ko‘p iste’mol qilinsa oshqozonni bezovta qilishi mumkin. Gastrit yoki yara kasalligi bor odamlar ehtiyot bo‘lishi kerak. Achchiq moddalar oshqozon shilliq qavatini ta’sirlantiradi. Ko‘p yeyilsa ich ketishi mumkin. Ba’zi odamlarda gaz hosil bo‘lishini kuchaytiradi. Qalqonsimon bez muammosi borlar ko‘p iste’mol qilmasligi kerak. Och qoringa ko‘p yeyish tavsiya etilmaydi. Kichik bolalarga me’yor bilan berish kerak. Homilador ayollar haddan tashqari ko‘p yemagan ma’qul.Qon bosimi past odamlarda bosh aylanishi chaqirishi mumkin. Allergiya juda kam uchraydi, lekin bo‘lishi mumkin. Achchiq rediska oshqozonda kuydirish hissi berishi mumkin. Ko‘p tuz bilan yeyish zararli. Kechqurun ko‘p iste’mol qilish hazmni qiyinlashtiradi. Me’yor — kuniga 5–7 dona atrofida.4. QO‘LLANILISHI VA ISTE’MOL QILISH USULLARIRediska ko‘pincha xom holda iste’mol qilinadi. Salatlarga qo‘shib yeyish eng mashhur usul. Ko‘katlar bilan aralashtirib foydali salat tayyorlanadi. Sho‘rvalarga ham qo‘shish mumkin. Ba’zi joylarda tuzlab iste’mol qilinadi. Yogurt yoki qatiq bilan aralashtirib yeyiladi. Sendvich va buterbrodlarga qo‘shiladi. Ko‘katli smuzi tarkibiga ham qo‘shish mumkin. Rediska barglari ham foydali, ularni ham yeyish mumkin. Ishtahani ochadi. Bahorgi vitaminli salatlarning asosiy qismi hisoblanadi. Go‘shtli ovqat bilan yeyilganda hazmni yengillashtiradi. Tuz va limon bilan yeyish ham odatiy. Qishda kam uchraydi, bahorda ko‘p bo‘ladi. Sovuq holda yeyilganda tetiklashtiradi.5. TURLARIQizil rediska — eng keng tarqalgan turi. Oq rediska — ta’mi yumshoqroq. Uzun shaklli rediska — kamroq achchiq. Qora rediska — dorivor xususiyati kuchliroq. Pushti rediska — suvli va mayin. Yapon rediska (daikon) — yirik va kam achchiq. Bahorgi rediska — tez yetiladi. Issiqxona rediska — yil davomida yetishtiriladi. Yovvoyi rediska — kam iste’mol qilinadi. Achchiq rediska — dorivorlikda ishlatiladi. Shirinroq navlari ham bor. Har bir turining ta’mi biroz farq qiladi. Rangi, hajmi va achchiqligi bilan ajraladi. Tez o‘sadigan sabzavot hisoblanadi. Ko‘pincha 20–30 kunda yetiladi.6. DORIVOR XUSUSIYATLARIRediska qadimdan tabiiy dori sifatida ishlatilgan sabzavot hisoblanadi. U kuchli antibakterial xususiyatga ega. Shamollash va yo‘talda foydali bo‘lishi mumkin. Rediska sharbati balg‘am ko‘chirishga yordam beradi. Jigarni tozalashda tabiiy yordamchi hisoblanadi. O‘t haydash xususiyati bor. Buyrak faoliyatini yengil rag‘batlantiradi. Organizmda yig‘ilgan zaharli moddalarni chiqarishga yordam beradi. Qonni tozalash xususiyati mavjud. Temir moddasining so‘rilishini yaxshilaydi. Immunitetni kuchaytiradi. Bahorgi holsizlik va vitamin yetishmovchiligida foydali. Ovqat hazmini yaxshilab, ichakni tozalaydi. Yengil siydik haydovchi xususiyatga ega. Yallig‘lanishga qarshi ta’siri bor. Tomog‘ og‘riganda asal bilan rediska sharbati ichiladi.7. OZISH UCHUN FOYDALARIRediska juda kam kaloriyali sabzavot hisoblanadi. 100 grammida taxminan 15–20 kkal bor xolos. U yog‘ yo‘qotishga yordam beruvchi mahsulotlardan biri. Tolaga boyligi sabab uzoq vaqt to‘qlik hissi beradi. Ishtahani nazorat qilishga yordam beradi. Metabolizmni tezlashtiradi. Organizmda suv muvozanatini saqlaydi. Shishlarni kamaytirishga yordam beradi. Ichakni tozalab, hazmni yaxshilaydi. Parhez paytida salat sifatida ko‘p ishlatiladi. Yog‘li ovqat bilan yeyilganda yog‘ yig‘ilishini kamaytiradi. Qonda shakar keskin ko‘tarilmaydi. Qorin dam bo‘lishini kamaytiradi. Kechqurun ko‘p yemasa ham bo‘ladi, yengil hazm bo‘ladi. Detoks ratsionlarida ishlatiladi. Ozish dietasida bodring va ko‘kat bilan birga foydali.Rediska — foydali, kam kaloriyali va vitaminlarga boy sabzavot hisoblanadi. U immunitetni mustahkamlaydi, ovqat hazmini yaxshilaydi, organizmni tozalashga yordam beradi va ozish jarayonida juda foydali. Tarkibidagi tolalar ichak faoliyatini yaxshilab, shish va ich qotishini kamaytiradi. Shuningdek, yurak, jigar va buyrak faoliyatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.Biroq rediska achchiq bo‘lgani sabab uni me’yoridan ortiq iste’mol qilish oshqozonni bezovta qilishi mumkin. Ayniqsa gastrit, yara yoki sezgir oshqozon bo‘lsa ehtiyot bo‘lish kerak. Homiladorlikda ham faqat me’yor bilan yeyish tavsiya etiladi.Umuman olganda, rediska — sog‘lom ovqatlanish uchun foydali, organizmni tetiklashtiruvchi va bahor mavsumida vitamin yetishmovchiligini to‘ldiruvchi qimmatli sabzavotdir.8. HOMILADORLIKDA FOYDALARI VA EHTIYOTRediska homiladorlikda me’yor bilan iste’mol qilinsa foydali.U vitamin va minerallarga boy sabzavot.C vitamini immunitetni mustahkamlaydi.Tolasi ich qotishini kamaytiradi.Shishlarni yengillashtirishga yordam beradi.Organizmni suv bilan ta’minlaydi.Temir so‘rilishiga yordam beradi.Ishtahani yaxshilaydi.Lekin haddan tashqari ko‘p yeyish tavsiya etilmaydi.Achchiq rediska oshqozonni bezovta qilishi mumkin.Gaz hosil bo‘lishini kuchaytirishi mumkin.Faqat yaxshilab yuvib iste’mol qilish kerak.Infeksiya tushmasligi uchun toza bo‘lishi muhim.Kuniga 3–5 dona yetarli hisoblanadi.Agar oshqozon og‘risa, vaqtincha to‘xtatish kerak.Har doim me’yor eng muhim qoidadir.9. KOSMETIKADA QO‘LLANILISHIRediska teri uchun foydali tabiiy mahsulot hisoblanadi.U terini tozalash xususiyatiga ega.Sharbatini yuzga surtish terini yangilaydi.Pigment dog‘larini yengillashtirishga yordam berishi mumkin.Teri yog‘ini me’yorlashtiradi.Husnbuzar kamayishiga yordam beradi.Antibakterial ta’siri terini himoya qiladi.Qonni aylanishini yaxshilaydi.Yuzni tiniqlashtiradi.Rediska niqobi terini namlantiradi.Mayda ajinlar ko‘rinishini kamaytirishga yordam beradi.Soch ildiziga surtish qon aylanishini yaxshilaydi.Soch to‘kilishini kamaytirishga yordam berishi mumkin.Tabiiy vitamin manbai sifatida terini oziqlantiradi.Lekin sezgir terida avval sinab ko‘rish kerak.Ko‘z atrofiga surtish tavsiya etilmaydi.
