Lavandaning xususiyatlari
Bo'lim: Salomatlik
LAVANDANING TASNIFI
Lavanda — dorivor va xushbo‘y o‘simliklar guruhiga kiruvchi, ko‘p yillik, doimiy yashil butasimon o‘simlik hisoblanadi. U yalpizdoshlar oilasiga mansub bo‘lib, ilmiy jihatdan eng qadimdan o‘rganilgan dorivor o‘simliklardan biri sanaladi. Lavanda asosan iliq va quyoshli iqlimni yaxshi ko‘radi, shu sababli u O‘rta yer dengizi hududlari, Janubiy Yevropa, Kavkaz, Markaziy Osiyo va ayrim issiq mintaqalarda keng tarqalgan. Hozirgi kunda lavanda dunyoning ko‘plab mamlakatlarida dorivor, kosmetik va manzarali o‘simlik sifatida yetishtiriladi.
LAVANDANING FOYDALARI
Lavanda qadimdan dorivor o‘simlik sifatida ishlatiladigan, xushbo‘y hidga ega bo‘lgan juda foydali o‘simliklardan biridir. Uning eng mashhur xususiyati — asab tizimini tinchlantirishidir. Lavanda organizmni bo‘shashtirib, stress va asabiylikni kamaytirishga yordam beradi, shu sababli ko‘pincha dam beruvchi o‘simlik sifatida ishlatiladi. Uyqusizlik muammosi bo‘lgan odamlarga lavanda juda foydali hisoblanadi, chunki u uyqu sifatini yaxshilab, chuqur va tinch uxlashga yordam beradi. Lavanda hididan aromaterapiyada keng foydalaniladi, u kayfiyatni ko‘taradi, charchoqni kamaytiradi va ruhiy yengillik beradi. Bundan tashqari, lavanda bosh og‘rig‘ini yengillashtirishga yordam berishi mumkin, ayniqsa asabiylik yoki charchoqdan kelib chiqqan og‘riqlarda foydali. Lavanda immunitetni mustahkamlashga yordam beradi va organizmni sovuq tegishidan himoya qilishda foydali bo‘lishi mumkin. Uning yog‘i terini tinchlantiradi, yallig‘lanishni kamaytiradi va mayda jarohatlarni tezroq bitishiga yordam beradi. Lavanda antiseptik xususiyatga ega bo‘lib, bakteriyalarga qarshi tabiiy himoya beradi. Mushaklar charchaganda yoki og‘riganda lavanda bo‘shashtiruvchi ta’sir ko‘rsatadi. U hazm tizimiga ham ijobiy ta’sir qilib, ko‘ngil aynishini kamaytirishi mumkin. Yoqimli hidi tufayli lavanda inson ruhiyatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi, asabni tinchlantiradi va umumiy sog‘liqni qo‘llab-quvvatlashga yordam beradi. Shu sababli lavanda sog‘lom turmush tarzida muhim o‘simliklardan biri hisoblanadi.
LAVANDANING ZARARLARI
Lavanda foydali bo‘lishiga qaramay, uni me’yoridan ortiq ishlatish ayrim noqulayliklarga olib kelishi mumkin. Ba’zi odamlarda lavandaga nisbatan allergik reaksiya kuzatiladi, bu terida qizarish, qichishish yoki bezovtalik ko‘rinishida namoyon bo‘lishi mumkin. Lavanda yog‘ini haddan tashqari ko‘p ishlatish terini quritishi yoki achishtirishi ehtimoli bor. Uning kuchli hidi ayrim odamlarda bosh og‘rig‘i yoki bosh aylanishini keltirib chiqarishi mumkin. Lavanda ko‘p iste’mol qilinsa uyquchanlikni oshiradi va haddan tashqari bo‘shashishga olib keladi. Past qon bosimi bor insonlar lavandani ehtiyotkorlik bilan ishlatishlari kerak, chunki u bosimni biroz pasaytirishi mumkin. Ba’zan lavanda ko‘ngil aynishiga yoki oshqozon bezovtaligiga sabab bo‘lishi mumkin. Homilador ayollar va bolalar lavandani me’yor bilan ishlatishlari zarur. Lavanda yog‘ini ichish tavsiya etilmaydi, chunki u kuchli konsentratsiyaga ega. Noto‘g‘ri dozada ishlatilsa bosh aylanishi, holsizlik yoki oshqozon noqulayligi paydo bo‘lishi mumkin. Ba’zi dorilar bilan birga ishlatilganda mos kelmasligi ehtimoli ham bor. Ko‘zga tushsa achishish va noqulaylik beradi. Shuning uchun lavandani me’yorida, to‘g‘ri va ehtiyotkorlik bilan ishlatish muhim hisoblanadi.
LAVANDANING TURLARI
Lavandaning dunyo bo‘ylab ko‘plab turlari mavjud bo‘lib, ular hid, rang va foydasi bilan bir-biridan farq qiladi. Eng mashhur turi dorivor lavanda hisoblanadi va u asosan shifobaxsh xususiyatlari uchun yetishtiriladi. Ingliz lavandasi kuchli va yoqimli hidga ega bo‘lib, aromaterapiyada keng qo‘llanadi. Fransuz lavandasi ko‘proq bezak uchun ekiladi va bog‘larga chiroy bag‘ishlaydi. Ispan lavandasi issiq iqlimni yaxshi ko‘radi va quyoshli hududlarda yaxshi o‘sadi. Tog‘ lavandasi sovuqqa chidamli bo‘lib, salqin iqlimda ham o‘sishi mumkin. Yovvoyi lavanda tabiatda o‘z-o‘zidan o‘sadi va kuchli hidga ega bo‘ladi. Bog‘ lavandasi ko‘pincha manzarali o‘simlik sifatida ekiladi. Ba’zi lavandalar ko‘proq efir moyi beradi, ayrimlari esa faqat hid uchun ishlatiladi. Eng mashhur rang — binafsha bo‘lsa-da, oq va ko‘kimtir turlari ham mavjud. Mayda gulli lavandalar ko‘proq dorivor hisoblanadi, yirik gulli turlari esa bezak uchun ishlatiladi. Issiqxonada yetishtiriladigan, qurg‘oqchilikka chidamli va tez o‘sadigan navlari ham mavjud. Har bir tur o‘ziga xos xususiyatga ega va to‘g‘ri tur tanlash foydani oshiradi.
SHIFOBAXSH XUSUSIYATLARI
Lavanda asab tizimi bilan bog‘liq muammolarda juda foydali o‘simlik hisoblanadi. U stress, bezovtalik va asabiylikni kamaytirishga yordam beradi. Uyqusizlikda lavanda keng qo‘llanadi, chunki u organizmni tinchlantirib, uyquni yaxshilaydi. Lavanda bosh og‘rig‘ini yengillashtirishda ham yordam berishi mumkin. Shamollashda u nafas yo‘llarini ochishga yordam beradi va yengillik beradi. Yo‘talda ham foydali bo‘lishi mumkin. Hazm tizimi buzilganda lavanda yengil yordam beradi va ko‘ngil aynishini kamaytiradi. Yurak tez urishi yoki asabiy zo‘riqishda tinchlantiruvchi ta’sir ko‘rsatadi. Lavanda teri yallig‘lanishida, mayda jarohatlarda va kuyishda tinchlantiruvchi hamda antiseptik sifatida foydali. Mushak og‘rig‘ida bo‘shashtiruvchi ta’sir ko‘rsatadi. Charchoqda organizmni tiklashga yordam beradi. Immunitet pasayganda organizmni qo‘llab-quvvatlaydi. Stressdan kelib chiqqan uyqusizlikda foydali. Ba’zi hollarda qon bosimini biroz tushirishga yordam beradi. Ammo lavanda dori vositasi emas, balki tabiiy yordamchi o‘simlik hisoblanadi.
EHTIYOT CHORALARI
Lavandani ishlatishda me’yorni saqlash juda muhim. Juda kuchli konsentratsiyada ishlatish tavsiya etilmaydi. Allergiyasi bor insonlar avval oz miqdorda sinab ko‘rishlari kerak. Lavanda yog‘ini ichish mumkin emas, u faqat tashqi foydalanish uchun mo‘ljallangan. Ko‘zga tushishidan ehtiyot bo‘lish kerak. Bolalarga kuchli dozada berilmaydi. Homilador ayollar ishlatishdan oldin shifokor bilan maslahatlashishlari zarur. Surunkali kasalligi bor insonlar ham ehtiyot bo‘lishlari kerak. Lavandani haddan ortiq ichish oshqozon bezovtaligiga olib kelishi mumkin. Teri sezgir bo‘lsa, yog‘ni suyultirib ishlatish tavsiya etiladi. Dorilar bilan birga ishlatishda ehtiyotkorlik zarur. Past qon bosimi borlar ko‘p ishlatmasliklari kerak. Lavandani faqat sifatli va toza mahsulot sifatida ishlatish kerak. Quruq va salqin joyda saqlash lozim. Muddati o‘tganini ishlatish tavsiya etilmaydi. Eng muhim qoida — me’yorni saqlash va ehtiyotkorlik bilan foydalanishdir.
Lavanda — xushbo‘y, foydali va dorivor xususiyatlarga ega o‘simlik bo‘lib, u asab tizimini tinchlantiradi, uyquni yaxshilaydi va stressni kamaytiradi. U teri, mushak va umumiy sog‘liq uchun foydali bo‘lishi mumkin hamda immunitetni qo‘llab-quvvatlashga yordam beradi. Lavanda aromaterapiyada, tabiiy parvarishda va xalq tabobatida keng qo‘llanadi. Biroq uni me’yorida va to‘g‘ri ishlatish juda muhim, chunki ortiqcha foydalanish nojo‘ya ta’sir berishi mumkin. Lavanda dori vositasi bo‘lmasa ham, sog‘lom turmush tarzida yaxshi yordamchi hisoblanadi. To‘g‘ri foydalanilganda u organizmga tinchlik, yengillik va foyda olib keladi.
Teglar:
# Lavanda
