Romashkaning xususiyatlari

ROMASHKA HAQIDA UMUMIY MA’LUMOT

Romashka — dorivor o‘simliklar ichida eng mashhurlaridan biri bo‘lib, qadim zamonlardan beri xalq tabobatida keng qo‘llanib kelinadi. U asosan yallig‘lanishga qarshi, tinchlantiruvchi va shifobaxsh xususiyatlari bilan tanilgan. Romashka bir yillik o‘t o‘simlik bo‘lib, murakkabguldoshlar oilasiga mansub hisoblanadi. Bu o‘simlik Yevropa, Osiyo va Markaziy Osiyo hududlarida keng tarqalgan bo‘lib, O‘zbekistonda ham tabiiy holda va ekin sifatida uchraydi. Romashka ko‘pincha dalalarda, yaylovlarda, yo‘l chetlarida va quyoshli joylarda o‘sadi.
Romashkaning bo‘yi odatda 20–50 santimetrgacha yetadi. Uning poyasi tik o‘sadi, barglari mayda va patsimon shaklda bo‘ladi. Gullari esa o‘ziga xos ko‘rinishga ega — markazi sariq, atrofidagi bargchalari esa oppoq rangda bo‘ladi. Aynan gullari dorivor hisoblanadi va tibbiyotda eng ko‘p ishlatiladi. Romashka gullari yoqimli, mayin hid taratadi va tarkibida ko‘plab shifobaxsh moddalar mavjud.
Romashka tarkibida efir moylari, flavonoidlar, kumarin, organik kislotalar, vitaminlar va mikroelementlar mavjud. Ayniqsa, uning tarkibidagi azulene moddasi yallig‘lanishga qarshi kuchli ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli romashka nafaqat xalq tabobatida, balki zamonaviy tibbiyotda ham qadrlanadi. U choy, damlama, moy, ekstrakt va krem shaklida qo‘llanadi.

ROMASHKANING FOYDALI XUSUSIYATLARI

Romashka organizm uchun juda ko‘p foydali xususiyatlarga ega. Avvalo, u asab tizimini tinchlantiradi, stress va bezovtalikni kamaytiradi, uyquni yaxshilaydi. Romashka choyi uyqusizlikdan aziyat chekadigan insonlarga tabiiy dori hisoblanadi. Shuningdek, u bosh og‘rig‘i va charchoqni kamaytirishga yordam beradi.
Romashka oshqozon va ichak faoliyatini yaxshilaydi. U hazmni yengillashtiradi, qorin dam bo‘lishini kamaytiradi, gastrit va ichak yallig‘lanishida foydali hisoblanadi. Romashka damlamasi ichaklarni yumshoq tozalaydi va foydali mikroflorani qo‘llab-quvvatlaydi. Shu sababli u ko‘pincha oshqozon-ichak kasalliklarida tavsiya etiladi.
Romashka kuchli yallig‘lanishga qarshi vosita hisoblanadi. U tomoq og‘rig‘i, shamollash, bronxit va yo‘talda foydali. Romashka damlamasi bilan tomoq chayish og‘riqni kamaytiradi va mikroblarni yo‘q qiladi. Shuningdek, u isitmani tushirishga va immunitetni mustahkamlashga yordam beradi.
Teri uchun ham romashka juda foydali. U yaralarni tez bitiradi, terini tinchlantiradi, toshma va yallig‘lanishni kamaytiradi. Romashka qaynatmasi yuzni yuvish uchun ishlatilsa, teri tozalanadi va yumshaydi. Soch uchun ham foydali bo‘lib, soch ildizini mustahkamlaydi va kepekni kamaytiradi.

SHIFOBAXSH XUSUSIYATLARI

Romashka ko‘plab kasalliklarda yordamchi dorivor o‘simlik hisoblanadi. U shamollash, gripp va yo‘talda foydali. Tomoq og‘rig‘i, og‘iz yallig‘lanishi va stomatitda romashka damlamasi bilan chayish yaxshi natija beradi. Shuningdek, u bronxit va yengil nafas yo‘li kasalliklarida yallig‘lanishni kamaytiradi.
Oshqozon va ichak kasalliklarida romashka juda foydali. Gastrit, ichak spazmi, qorin dam bo‘lishi va ich ketishda romashka choyi ichish tavsiya etiladi. U ichak devorini tinchlantiradi va og‘riqni kamaytiradi. Shuningdek, romashka jigar faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi.
Asab tizimi kasalliklarida ham romashka foydali. Stress, bezovtalik, uyqusizlik va asabiylikda romashka choyi tabiiy tinchlantiruvchi vosita bo‘lib xizmat qiladi. U yurak urishini me’yorlashtirishga va tanani bo‘shashtirishga yordam beradi.
Teri kasalliklarida romashka tashqi tomondan qo‘llanadi. Ekzema, dermatit, yara va kuyishda romashka qaynatmasi terini tiklashga yordam beradi. U mikroblarga qarshi ta’sir ko‘rsatib, yallig‘lanishni kamaytiradi.

ZARARLI TOMONLARI

Romashka foydali bo‘lishiga qaramay, uni me’yoridan ortiq iste’mol qilish tavsiya etilmaydi. Juda ko‘p ichilsa, bosh aylanishi, uyquchanlik yoki allergik reaksiya chaqirishi mumkin. Ba’zi insonlarda romashkaga individual allergiya bo‘lishi mumkin, shu sababli ehtiyotkorlik bilan ishlatish kerak.
Homilador ayollar romashkani ko‘p miqdorda iste’mol qilmasligi kerak, chunki u bachadon faoliyatiga ta’sir qilishi mumkin. Shuningdek, past qon bosimiga ega insonlar romashkani me’yorida iste’mol qilishi lozim, chunki u bosimni biroz tushiradi.

ROMASHKANING TURLARI

Romashka dunyo bo‘ylab keng tarqalgan va ko‘plab turlari mavjud bo‘lgan dorivor o‘simlikdir. Ilmiy jihatdan uning eng mashhur turlari murakkabguldoshlar oilasiga mansub bo‘lib, o‘simliklarning hid, rang, dorivor xususiyat va o‘sish muhitiga qarab farqlari mavjud. Romashkaning eng mashhur turi — Evropa romashkasi (Chamomilla recutita), u xalq tabobati va tibbiyotda keng qo‘llaniladi. Evropa romashkasi mayda, oppoq gullarga ega bo‘lib, markazi sariq rangda bo‘ladi. Uning gullari tarkibida kuchli yallig‘lanishga qarshi modda bo‘lgan azulene mavjud. Evropa romashkasi damlama va choy sifatida ishlatiladi, oshqozon va asab tizimiga foydali hisoblanadi.
Ikkinchi mashhur tur — Nemis romashkasi (Matricaria chamomilla), u ko‘proq dorivor va tibbiy maqsadlarda ishlatiladi. Nemis romashkasi Evropa, Osiyo va Shimoliy Amerikada yetishtiriladi. Bu tur o‘zining kuchli aromasi va dorivor xususiyatlari bilan ajralib turadi. Nemis romashkasi ichki yallig‘lanish, oshqozon kasalliklari va uyqusizlikda keng qo‘llaniladi. Unga xos yana bir afzallik — ichak va hazm tizimini yumshoq tartibga solishi.
Bundan tashqari, romashkaning yovvoyi turi ham mavjud bo‘lib, u tabiatda o‘z-o‘zidan o‘sadi. Yovvoyi romashka odatda dala va yaylovlarda uchraydi, kichikroq gullarga ega va efir moyi miqdori navlarga qaraganda kamroq bo‘ladi. Shu bilan birga, yovvoyi romashka ham dorivor xususiyatga ega bo‘lib, xalq tabobatida ishlatiladi, lekin Evropa va Nemis navlari kabi kuchli va sifatli hisoblanmaydi.
Rossiya va Shimoliy mintaqalarda yetishtiriladigan romashka navlari ham mavjud bo‘lib, ular sovuqqa chidamli bo‘ladi. Ushbu navlar asosan shamollash va nafas yo‘llari kasalliklarida ishlatiladi. Gullari oppoq va markazi sariq bo‘lib, tarkibida azulene va flavonoidlar mavjud. Bu navlar quruq iqlim va sovuq havoga chidamli bo‘lgani uchun, ular sovuq mintaqalarda dorivor maqsadlarda yetishtiriladi.
Romashkaning bog‘chilik navlari esa bezak uchun ekiladi. Bu navlarning gullari kattaroq, rangi oppoqdan tiniq sariqgacha bo‘ladi va hidlari eng kuchli emas. Bog‘chilik navlari asosan manzarali bog‘larni bezash, hovlilar va maydonlarni chiroyli qilish maqsadida ishlatiladi. Ba’zi navlari esa aralash navlarda bo‘lib, ularning gullari ko‘proq dekorativ maqsadga ega.
Shuningdek, romashkaning kosmetik navlari ham mavjud. Ular tarkibida efir moyi ko‘p bo‘ladi va krem, losyon, yuz choylari va shampunlarda ishlatiladi. Kosmetik navlar terini tinchlantirish, silliqlashtirish va yallig‘lanishni kamaytirish uchun yetishtiriladi. Shu bilan birga, aromaterapiya uchun ishlatiladigan navlar ham mavjud bo‘lib, ularning hidi kuchli va tinchlantiruvchi ta’sirga ega.
Umuman olganda, romashkaning turlari ularning o‘sish muhiti, gullarining hajmi va rangi, tarkibidagi dorivor modda miqdori hamda qo‘llanilish maqsadiga qarab tasniflanadi. Evropa va Nemis navlari eng ko‘p dorivor va tibbiy maqsadlarda ishlatilsa, yovvoyi va bog‘chilik navlari dekorativ va kosmetik maqsadlarda foydali hisoblanadi. Shu tarzda romashkaning turlarini bilish uning foydali xususiyatlarini maksimal ishlatishga yordam beradi.

Romashka — eng qadimiy va eng foydali dorivor o‘simliklardan biridir. U organizmni tinchlantiradi, yallig‘lanishni kamaytiradi, immunitetni mustahkamlaydi va ko‘plab kasalliklarda yordam beradi. Romashka choyi, damlamasi va qaynatmasi tabiiy dori sifatida keng qo‘llanadi. To‘g‘ri va me’yorida ishlatilsa, romashka sog‘liq uchun katta foyda keltiradi. Shu sababli u xalq tabobati va zamonaviy tibbiyotda ham muhim o‘rin egallaydi.