Shalfeyning xususiyatlari
SHALFEY HAQIDA UMUMIY MA’LUMOT
Shalfey — qadim zamonlardan beri dorivor o‘simlik sifatida ishlatib kelinayotgan, xushbo‘y hidli va shifobaxsh xususiyatlarga ega o‘simlikdir. U yalpizdoshlar oilasiga mansub bo‘lib, ko‘p yillik yarim butasimon o‘simlik hisoblanadi. Shalfey asosan iliq va quyoshli iqlimni yaxshi ko‘radi, shu sababli u O‘rta yer dengizi hududlari, Yevropa, Kavkaz, Markaziy Osiyo va ayrim issiq mintaqalarda keng tarqalgan. O‘zbekistonda ham u dorivor o‘simlik sifatida ekiladi va ba’zi hududlarda tabiiy holda uchraydi.
Shalfeyning bo‘yi odatda 40–80 santimetrgacha yetadi. Barglari cho‘zinchoq, biroz tukli va kulrang-yashil rangda bo‘ladi. Gullari mayda, ko‘pincha binafsha yoki ko‘kimtir rangda bo‘lib, boshoqsimon to‘plam hosil qilib o‘sadi. O‘simlikning eng qimmatli qismi — uning barglari hisoblanadi. Aynan barglari tarkibida efir moylari, vitaminlar va shifobaxsh moddalar ko‘p bo‘ladi.
Shalfey tarkibida efir moylari, flavonoidlar, tanin moddalar, vitaminlar (A, C, K), temir, kalsiy va antioksidantlar mavjud. Shu sababli u xalq tabobatida ham, zamonaviy tibbiyotda ham keng qo‘llanadi. Shalfey choy, damlama, qaynatma va moy shaklida ishlatiladi.
SHALFEYNING FOYDALI XUSUSIYATLARI
Shalfey organizm uchun juda foydali dorivor o‘simlik hisoblanadi. Avvalo, u kuchli yallig‘lanishga qarshi xususiyatga ega. Shalfey tomoq og‘rig‘i, shamollash va og‘iz bo‘shlig‘i yallig‘lanishida foydali hisoblanadi. Shalfey damlamasi bilan tomoq chayish og‘riqni kamaytiradi va mikroblarni yo‘q qilishga yordam beradi.
Shalfey asab tizimini tinchlantiradi. Stress, bezovtalik va charchoqda shalfey choyi ichish foydali. U tanani bo‘shashtiradi, asabiylikni kamaytiradi va uyquni yaxshilaydi. Shu sababli shalfey aromaterapiyada ham ishlatiladi.
Shalfey hazm tizimi uchun ham foydali. U oshqozonni mustahkamlaydi, hazmni yaxshilaydi, qorin dam bo‘lishini kamaytiradi va ichak faoliyatini tartibga soladi. Shalfey damlamasi ichak yallig‘lanishini kamaytiradi va oshqozonni tinchlantiradi.
Shalfey immunitetni mustahkamlaydi. U organizmni mikroblardan himoya qiladi, shamollash va virusli kasalliklarda foydali. Shalfey organizmni tozalashga yordam beradi va umumiy sog‘liqni yaxshilaydi.
Teri uchun ham shalfey juda foydali. U yaralarni tez bitiradi, terini tozalaydi, yallig‘lanishni kamaytiradi va husnbuzarlarga qarshi yordam beradi. Shalfey qaynatmasi bilan yuz yuvilsa, teri silliq va toza bo‘ladi.
QAYSI KASALLIKLARGA SHIFO
Shalfey ko‘plab kasalliklarda yordamchi dorivor o‘simlik hisoblanadi. U tomoq og‘rig‘i, angina, stomatit va og‘iz yallig‘lanishida foydali. Shalfey damlamasi bilan tomoq va og‘izni chayish og‘riqni kamaytiradi va yallig‘lanishni yo‘q qiladi.
Shamollash, gripp va yo‘talda ham shalfey foydali. U balg‘amni ko‘chirishga yordam beradi, tomoqni yumshatadi va nafas yo‘llarini tozalaydi. Shalfey choyi immunitetni oshiradi va organizmni mustahkamlaydi.
Hazm tizimi kasalliklarida ham shalfey foydali. Gastrit, ichak yallig‘lanishi, qorin dam bo‘lishi va hazm buzilishida shalfey damlamasi ichish tavsiya etiladi. U oshqozonni tinchlantiradi va ichak faoliyatini yaxshilaydi.
Shalfey asab tizimi muammolarida ham foydali. Stress, uyqusizlik, asabiylik va charchoqda shalfey tabiiy tinchlantiruvchi vosita hisoblanadi. U tanani bo‘shashtiradi va kayfiyatni yaxshilaydi.
SHALFEYNING ZARARLI TOMONLARI
Shalfey foydali bo‘lishiga qaramay, uni me’yoridan ortiq iste’mol qilish tavsiya etilmaydi. Juda ko‘p iste’mol qilinsa, bosh aylanishi, allergik reaksiya yoki oshqozon bezovtaligi yuzaga kelishi mumkin. Ba’zi insonlarda shalfeyga individual sezuvchanlik bo‘lishi mumkin.
Homilador ayollar shalfeyni ko‘p miqdorda iste’mol qilmasligi kerak. Shuningdek, qon bosimi past bo‘lgan insonlar shalfeyni ehtiyotkorlik bilan ishlatishi lozim.
SHALFEYNING TURLARI
Shalfeyning bir nechta turlari mavjud bo‘lib, ular hid, barg shakli va dorivor xususiyatlariga qarab farqlanadi. Eng mashhur turi dorivor shalfey bo‘lib, u tibbiyot va xalq tabobatida keng qo‘llanadi. Bu tur barglari kulrang-yashil rangda va kuchli hidga ega bo‘ladi.
Yana manzarali shalfey turi ham mavjud bo‘lib, u ko‘proq bog‘larni bezash uchun ekiladi. Bu tur gullari yorqin rangda bo‘lib, dekorativ ko‘rinishga ega. Ba’zi shalfey navlari kuchli efir moyiga ega bo‘lib, kosmetika va aromaterapiyada ishlatiladi
EHTIYOT CHORALARI
Shalfeyni dorivor maqsadda ishlatishda me’yorni saqlash muhim. Uni haddan tashqari ko‘p iste’mol qilish tavsiya etilmaydi. Agar allergiya yoki noqulaylik sezilsa, iste’molni to‘xtatish kerak. Homilador, surunkali kasalligi bor yoki doimiy dori ichadigan insonlar shalfeyni muntazam ishlatishdan oldin mutaxassis bilan maslahatlashgani ma’qul.
Shalfey — dorivor, xushbo‘y va juda foydali o‘simliklardan biridir. U yallig‘lanishga qarshi kurashadi, immunitetni mustahkamlaydi, asab tizimini tinchlantiradi va ko‘plab kasalliklarda yordam beradi. To‘g‘ri va me’yorida ishlatilsa, shalfey sog‘liq uchun katta foyda keltiradi. Shu sababli u xalq tabobati va zamonaviy tibbiyotda muhim o‘rin egallaydi.
